13/11/2012

Guy Vandromme en Eliot Lawson belichten John Cage in al zijn facetten

John Cage Pianist Guy Vandromme en violist Eliot Lawson vieren het Cage-jaar 2012 op hun eigen, toepasselijke manier: een concerttoernee waarin ze enkele kamermuziek-werken van deze Amerikaanse vernieuwer, muziekfilosoof en experimentator onder de loep nemen. De idee is om de persoon Cage in al zijn facetten te belichten. En dat die facetten talrijk zijn, moge blijken uit het contrast tussen de verstilde Nocturne uit 1947 of de latere Number Pieces, en de verregaande complexiteit van de Freeman Etudes. Ook Apartment House 1776 staat op het menu. Daarin laat Cage een reeks autentieke volksliederen in een -niet zelden chaotische- dialoog gaan met marsritmes en congregatiemuziek ten tijde van de Onafhankelijkheidsverklaring, dat alles gemixt door de toevalsmangel van I Ching.

We hebben anno 2012 naast Louis Paul Boon, Conlon Nancarrow, Johan Daisne en Pierrot Lunaire, nóg een eeuweling te vieren, en niet een van de minste. Een der invloedrijkste goeroes van de avant-gardemuziek werd 100 jaar geleden geboren, te weten John Cage, de man die van stilte klank kon maken. De organisatie BiancoNero plant samen met een aantal musici, regisseurs, schrijvers (en zelfs een paar moniken) een heel jaar door activiteiten rond het werk van deze niet te categoriseren vernieuwer, muziekfilosoof en experimentator.

In dat kader worden onder meer Cage's Number Pieces opgenomen, wordt er in samenwerking met het MIM in Brussel een Gamelan-activiteit op poten gezet, volgt er een ASLSP-dag en wordt er afgezakt naar het Stiltegebied in Galmaarden. De idee is om de persoon Cage in al zijn facetten te belichten, los van het vertrouwde concertidioom. Of toch niet helemaal: ook pianist Guy Vandromme en violist Eliot Lawson leveren via BiancoNero hun bijdrage aan het Cage-jaar met een concerttoernee doorheen Europa. Na enkele podia in Duitsland is de Logos Tetraeder de eerstvolgende halte die ze aandoen, en daar brengen ze ons volgend programma : een selectie van Harmonies uit Apartment House 1776, Six Melodies, Nocturne, Two6, One, selectie uit Etudes Australes (piano solo) en Freeman Etudes (viool)

Apartment House 1776 werd in 1976 gecomponeerd als opdrachtswerk voor de Bicentennial-viering van de USA. Het werd gekoncipieerd volgens Cage's Musicircus-principe ('a multiplicity of centers'), en uitgeschreven voor 4 solo-vocalisten die elk een religieuze traditie ten tijde van de Onafhankelijkheidsverklaring symboliseren: Protestants, Sefardisch, Native American en Afro-Amerikaans. De zangers moeten daarbij een reeks authentieke volksliederen (anthems) van hun respectievelijke geloofstradities selecteren en die onafhankelijk van elkaar zingen. Om al deze vocale 'events' te verbinden, maakt Cage gebruik van congregationele muziek van componisten die ten tijde van de Amerikaanse Revolutie 20 jaar oud waren (William Billings, James Lyon, Jacob French, Andrew Law en Supply Belcher, voor wie op obscure namen kickt). De muziek werd noot voor noot gehercomponeerd door de befaamde toevalsoperaties van I Ching. Daarbovenop voorziet Cage in vier marsen voor solo trommen en 14 patriottistische 'tunes', gebaseerd op militair of dansrepertoire uit die periode. De Amerikaanse Revolutie in een muzikale notendop, dus.

Six Melodies voor viool en piano werd in 1950 gecomponeerd met dezelfde technieken en vormverhoudingen die Cage toepaste in zijn String Quartet in Four Parts. De overall structure ervan (3 1/2, 3 1/2, 4, 4, 3, 4) is de basisvorm voor alle tijdssecties in Six Melodies, zowel op mikro- als op makronivo. Een aantal vaststaande muzikale cellen, waarvan de parameters onderling inwisselbaar zijn, resulteren in melodieën die helemaal los staan van de ons vertrouwde functionele harmonieën. Het is een bijzonder ingetogen werk waarin de violist senza vibrato en met een minimum aan boogdruk speelt.

Eenzelfde ingetogenheid krijgen we met de sfeervolle Nocturne uit 1947. In dit vier minuten durende miniatuurtje poogt Cage alle klankverschillen tussen het gestrekene van een viool en het getokkelde van een piano op te heffen. Eveneens een zeer contemplatief nachtstukje dus, waarin de uitdeinende pianoresonanties reeds een vroege Zen-achtige tijdloosheid suggereren.

Two, oorspronkelijk voor fluit en piano, is het eerste van Cage's befaamde Number Pieces (hij schreef ettelijke composities die louter met een getal -het aantal uitvoerders- werden betiteld). Beide spelers beschikken over 10 muzikale cellen die tussen 'time-brackets' zijn weergegeven. De noten binnen de 'brackets' mogen slechts eenmaal sequentieel gespeeld worden. Alleen de achtste cel (7'15"-7'45") is gefixeerd in de tijd, de overige zijn vrijelijk te interpreteren qua tijdsduur en articulatie.

Etudes Australes ontstond door kaarten van het sterrenfirmament te gebruiken als grafische basis voor zijn partituur, iets waarmee Cage reeds in Atlas Eclipticalis (1961) volop experimenteerde. Hij schreef dit stuk in 1974-1975 voor piano solo, met de uitdrukkelijke vermelding dat de 32 Etudes bedoeld waren als 'duetten voor twee handen'. Cage verbond twee muzikale ideeën met elkaar: ten eerste een cataloog van alle mogelijke drie-, vier- en vijfklanken die een enkele pianistenhand technisch kan spelen (bleek dat hij op die manier aan een slordige 500 akkoorden kwam). Ten tweede legde hij een transparante strook papier van enkele centimeters over de kaart van de Atlas Australis (Zuiderhemel) en beperkte zo het aantal sterren dat daarin voorkwam tot de 12 noten van de chromatische toonladder. Tenslotte wees hij, mbv. de toevalsoperaties die I Ching hem bood, de akkoordcataloog toe aan het aantal sterren dat hij per strook optekende en voilá: Etudes Australes was een feit. Het is een technisch buitengewoon veeleisend stuk dat voor tal van toppianisten in de Nieuwe Muziek-wereld wordt beschouwd als je reinste uitdaging.

De 32 Freeman Etudes zijn een tegenhanger van de Etudes Australes, maar ditmaal voor -hoe raadt je het- viool solo. De opdracht daarvoor kwam in 1977 van violiste Betty Freeman, assistente van Paul Zukofsky, de man die indertijd meewerkte aan de viooltranscriptie van Cheap Imitation. Zukofsky was immers hoopvol om te zien dat een interessante componist als Cage omstreeks die tijd was teruggekeerd naar de conventionele notatie, en verzocht hem aldus in de Freeman Etudes zo 'specifiek' mogelijk te zijn. Cage nam dat verzoek nogal letterlijk, en maakte complexe, extreem gedetailleerde muziek die het resultaat was van sterrenkaarten enerzijds en I Ching anderzijds.

De Etudes werden van meet af aan door velen -Zukofsky en Freeman incluis- geklasseerd als 'simply unplayable'. Nu, uitgerekend daar was het Cage om te doen; de 'practicality of the impossible' was voor hem de perfekte muzikale metafoor voor onoplosbare socio-politieke problemen: een complexe samenleving weerspiegelt zich nu eenmaal in complexe muziek. Na het onvermijdelijke gediscussieer gaf Cage het schrijfwerk aan de onvoltooide bundel Etudes in 1980 op. Book I en II waren inmiddels uitgegeven en uitvoerd door ambitieuzer violisten zoals János Négyesy (Turijn, 1984) en Irvine Arditti (Londen, 1988). Arditti beet er zich in vast en speelde ze zelfs aan een hoger tempo dan was voorgeschreven in de partituur, waarmee hij definitief de onspeelbaarheidsmythe van de Freeman Etudes uit de wereld hielp. Daardoor moreel gesterkt, voltooide Cage de bundel alsnog in 1990. Irvine Arditti speelde de eerste integrale reeks in Zürich, Juni 1991.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Guy Vandromme & Eliot Lawson : John Cage
Dinsdag 20 november 2012 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

Extra :
John Cage : www.johncage.info en youtube
John Cage at Seventy: An Interview, Stephen Montague (1985) op UbuWeb Papers
John Cage Online : links compiled by Josh Ronsen
John Cage (1912 - 1992) : Goeroe of charlatan ?, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Eerbetoon aan John Cage met 9 concerten in Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam, 1/11/2012
Flirten met Saint John : Ictus verrast met ongewoon concert van John Cage, 21/09/2012

12:44 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.