14/09/2012

deSingel plaatst Pools-Russische componist Mieczyslav Weinberg in de kijker

Mieczyslaw Weinberg Op zaterdag 22 september richt richt deSingel een hele dag lang de schijnwerpers op componist Mieczyslav Weinberg (1919-1996). Onbekend en onbemind. En wat ons betreft volledig onterecht. Deze Pools-Russische componist met joodse wortels had alles in huis om als een beroemd componist de geschiedenis in te gaan. Hij schreef een groots, indrukwekkend oeuvre bijeen met een herkenbare eigen signatuur, dat naast dat van Sjostakovitsj en Prokofjev kan staan. Het was Sjostakovitsj die het uitzonderlijke talent van Weinberg herkende en hem naar Moskou haalde. Buiten gromde de oorlog, binnen de muren van het conservatorium ontmoette hij grote musici als Gilels, Richter, Oistrach voor wie hij kon componeren. Dat deed Weinberg onafgebroken. Om het verlies van zijn uitgemoorde familie te compenseren. Om zijn joodse stem te laten horen.

Het Quatuor Danel kwam in contact met de muziek van Weinberg via de weduwe van Sjostakovitsj. Bij het spelen van Weinbergs Dertiende Kwartet was het liefde op het eerste gehoor. Inmiddels hebben de Danels alle zeventien strijkkwartetten opgenomen en doen ze er alles aan om Weinberg de bekendheid te geven die hij verdient. Wees erbij en ontdek deze intrigerende componist.

Moisey Weinberg (Mieczyslaw Vainberg) (1919-1996) was een Russische componist van Pools-Joodse geboorte. Hij studeerde piano bij Józef Turczyński aan de Frédéric Chopin Muziek Akademie van Warschau. Al snel werden zijn muzikale talenten ontdekt en geprezen.
Tijdens de Duitse invasie in Polen in 1939 vluchtte hij naar Rusland. In Minsk studeerde hij onder Vasily Zolotaryov die een voormalige student van Nikolaj Rimski-Korsakov en Mili Balakirev was. De ochtend na Weinbergs diploma-uitreiking vielen de Duitsers Rusland binnen en vluchtte hij naar Tasjkent. Daar werkte hij bij de opera en ontmoette allerlei belangrijke personen die ook geëvacueerd waren. Onder hen was ook de beroemde directeur van het Joods Theater in Moskou, Solomon Mikhoels. Hij trouwde met diens dochter.

Onder de indruk van Weinbergs eerste symfonie regelde Dmitri Sjostakovitsj in 1943 dat Weinberg naar Moskou kon komen. Daar bleef hij tot het einde van zijn leven. Na de Tweede Wereldoorlog laaide het antisemitisme in Rusland hevig op. In januari 1948 werd zijn schoonvader door de geheime politie vermoord en vele Joden met een culturele achtergrond werden gearresteerd en later doodgeschoten. Vele componisten bleven, onopgehelderd, buiten schot. In 1953 werd Weinberg gearresteerd met de aanklacht dat hij een Joodse republiek in de Krim op wilde richten. Waarschijnlijk is Weinberg de dood ontsnapt omdat Jozef Stalin op 6 februari 1953 overleed en de autoriteiten geen tijd meer hadden zich in zijn, en onnoemelijk veel andere, zaak te verdiepen.

In relatie met de vele tragedies in Weinbergs leven is het verbazend hoe creatief hij was. Hij componeerde 26 symfonieën, 17 strijkkwartetten en vele andere werken. Het grootste gedeelte van zijn werk werd in Rusland door de beroemdste en bekendste musici en orkesten uitgevoerd, o.a. door David Oistrakh, Emil Gilels, Rudolf Barshai en Mstislav Rostropovitsj.

Weinberg was bijzonder gesteld op de creatieve mogelijkheden het strijkorkest. Hij stelde : "Ik heb vaak niet meer nodig dan een goed strijkorkest om mijn gevoelens in muziek tot uiting te brengen". Zijn werken werden door de Sovjet autoriteiten regelmatige geprezen, vooral in het naoorlogse klimaat. Toch kon een Joodse componist nooit zeker van zijn zaak zijn. Daar waar Dmitri Sjostakovitsj een onaantastbare grootheid was geworden gold dat zeker niet voor Weinberg (en vele anderen). De ontvangst van zijn werken kende veel inconsistenties.

Vaak dreigde arrestatie en net als Sjostakovitsj had Weinberg altijd een koffertje klaarstaan om bij een eventuele arrestatie nog iets te kunnen meenemen. In 1948 werd de eerste Sinfonietta openlijk door de autoriteiten geprezen terwijl dit werk toch duidelijke verwijzingen naar Joodse muziek in zich heeft. Andere werken werden weer op de, nooit gepubliceerde en inofficiële, zwarte lijst gezet.

Vele malen nam Weinberg, net als Sjostakovitsj, een loopje met de muziekkennis van de autoriteiten. Zijn Rapsodie op Moldavische thema’s op.47, no.1 is zo overgoten van Joodse associaties dat het onbegrijpelijk is dat dit werk officieel werd geprezen. Een andere versie van dit werk voor viool en orkest werd door David Oistrakh in 1953 in première gebracht en dezelfde avond werd Weinberg gearresteerd.

In het Westen was Weinberg tot voor kort alleen bij kenners bekend.Dat de hoeveelheid bewonderaars steeds maar groter wordt, is mede te danken aan het CD-label OLYMPIA, dat veel van zijn werken in originele uitvoering, uitbracht en aan musicologen zoals Per Skans. Het Engelse label Chandos is in 2004 gestart met een registratie van alle symfonieën van Weinberg met het Pools Nationaal Radio-orkest, Katowice onder leiding van Gabriel Chmura.

Programma :

12.30 uur / blauwe zaal
Quatuor Danel
- Strijkkwartet nr 3, opus 14
- Strijkkwartet nr 6, opus 35

14.30 uur / blauwe foyer
Lezing door Frans Lemaire : Portret van Mieczyslav Weinberg, een componist in moeilijke tijden.

16 uur / blauwe zaal
Quatuor Danel - Ralph Van Raat, piano
- Sonate voor cello en piano nr 2, opus 63
- Sonate voor viool en piano nr 4, opus 39
- Strijkkwartet nr 8, opus 66

17.30 uur / blauwe zaal
Lecture recital door Quatuor Danel

20 uur / blauwe zaal
Quatuor Danel - Ralph Van Raat, piano
- Strijkkwartet nr 13, opus 118
- Strijkkwartet nr 15, opus 124
- Pianokwintet, opus 18 (1944)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quator Danel : Weinberg Discovery
Zaterdag 22 september 2012 vanaf 12.30 u
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.quatuordanel.eu

Extra :
Mieczyslaw Weinberg op en.wikipedia.org, www.music-weinberg.net en youtube

Elders op Oorgetuige :
Danel Kwartet speelt Haydn, Weinberg en Beethoven in het Brusselse Conservatorium, 4/12/2009

17:07 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.