03/09/2012

Riten & rituelen : 30 jaar Musica Sacra Maastricht

Musica Sacra Maastricht Het tweede weekend van september staat Maastricht ook dit jaar weer in het teken van Musica Sacra Maastricht. De 30ste editie van dit festival vindt plaats van donderdag 6 t/m zondag 9 september. Wederom dienen vele historische locaties in Maastricht als decor voor verrassende concerten en voorstellingen. Van West-Europese composities tot oud-Joodse gezangen, van gregoriaans tot hedendaagse muziek, met gerenommeerde ensembles en solisten uit binnen- en buitenland, maar ook film, dans, projecties, lezingen en inleidingen rondom het alles verbindende thema 'Riten en Rrituelen'.

Anno 2012 zijn riten en rituelen niet weg te denken uit onze maatschappij. Het openbarende karakter van de herhaalde symbolische handeling is daarbij kenmerkend, en veroorzaakt als dusdanig een opmerkelijke versterking van het gemeenschapsgevoel.  

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw ontstond er nochtans een duidelijke crisis van het ritueel. Zeker de West-Europese christelijke rituelen verdwenen uit de samenleving door de sterk afnemende deelname daaraan. Het ritueel kreeg een negatieve lading; al wezen auteurs dan weer op het ontstaan van protestrituelen. Ook rondom geboorte, huwelijk en dood kondigden zich nieuwe vormen van riten aan, zij het soms nog te vluchtig en vaak te vormloos.  

In de jaren negentig zag men plots een grote bloei in rituelen. Een herontdekking? In de overdaad werd evenzeer chaos, onwetendheid en richtingverlies waargenomen: vorm en inhoud vonden elkaar nog niet. Studies over rituelen in de verschillende cultuurwetenschappen hadden het druk met onderzoek, opvattingen en uiteenzettingen. Allerlei oude – en nieuwe rituelen verschenen in het medialandschap. Nu, in 2012, zijn riten opnieuw springlevend in eigentijdse symboolhandelingen.  

Musica Sacra Maastricht confronteert de mens van deze tijd met talrijke uitingen van rituelen (Europees en Mondiaal), zowel uit het verleden als het heden. Rituelen nemen immers een belangrijke plaats in door de wijze waarop de mens in alle tijden aan de hand van symboolhandelingen vragen stelt. Zoals: wie is de mens in deze wereld? Waar gaat het leven heen? Hoe sta ik in relatie met de ander of ander? Wat is doodgaan? Wat zijn symbolen? Wat bewerken ze? Wat doen we met ons verstand als het redeneren stopt? Welke communicatie zit verborgen in rituelen? Hoe onthullen en verhullen ze de werkelijkheid?  

Musica Sacra Maastricht geeft ook in deze jubileumeditie geen antwoorden maar wel stof tot overdenking in kunstzinnige vormgevingen (vooral muziek) die uw verstand, gevoel en alle zintuigen zal aanspreken. Dertig jaar op zoek naar een verdieping van onze werkelijkheid via de kunsten, in confrontatie met de mysterieuze dimensies van het bestaan, waaraan - aarzelend, voorlopig en toch helder - de naam Musica Sacra Maastricht werd gegeven.  

Studium Chorale : Anne Boyd - Kurt Bikkembergs Via Urbis - za 8/09
Met Franz Liszt als lichtend voorbeeld componeerde Kurt Bikkembergs, kapelmeester van de Brusselse kathedraal, in 2008 een kruisweg in zestien tableaus, met accordeon als begeleidingsinstrument. In 'As I Crossed a Bridge of Dreams' laat de Australische componiste Anne Boyd zich inspireren door de gelijknamige literaire klassieker (Sarashinanikki) uit de Heianperiode, hoogtepunt van de hoofse cultuur in Japan.In de koorweefsels weerklinken reminiscenties aan de shô, mondorgel uit het keizerlijke gagaku-ensemble.

Kurt Bikkembergs schreef 'Via Urbis' voor de traditionele Kruisweg op Goede Vrijdag in de Brusselse Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal. In de muziekliteratuur bestaan er niet zo veel composities op het thema van de kruisweg, die de route langs de veertien staties volgt. De Via Crucis van Frans Liszt is het bekendste voorbeeld in dit genre. Door zijn beperkte bezetting met een klein aantal zangers en een makkelijk verplaatsbaar harmonium kan dit werk in het rituele kader van de viering van Goede Vrijdag uitgevoerd warden. Bikkembergs zocht, met de Via Crucis van Liszt als model, naar een eigentijdse invulling voor een Brusselse kruisweg. De Leuvense auteur Jos Stroobants plaatste de gegeven Latijnse teksten in het kader van de contemporaine beelden van een weg in de stad, een 'via urbis'. De accordeon, instrument van de stad bij dag en nacht, neemt de plaats van het harmonium in. Via Urbis zet in een proloog, veertien staties en een epiloog het leven in de stad van nu naast de laatste weg, die Christus 2000 jaar eerder ging.

De muziek van Kurt Bikkembergs varieert voortdurend en schakelt moeiteloos over van bijvoorbeeld een verstilde stijl naar een musette op de accordeon, of van een melodisch deel naar een passage met gejammer en uitroepen. De beeldende teksten (in vijf talen!) met hun contrasten tussen het gewone en het spirituele leven, vertaalt hij in een muzikale taal vol tegenstellingen: de stemmen smelten samen in homofone passages, gebruiken glissandi en een tekstloze vocalise bij de graflegging. De accordeon gebruikt tremoli of uiterst eenvoudige formules als verbindend element. Met zijn persoonlijke keuze uit min of meer verborgen citaten van oud tot nieuw creëert de componist een eigen wereld, een eigen stad en een eigen werkelijkheid. De passieliturgie wordt met het echte leven vermengd of juist ertegen afgezet. De zestien episoden zijn in een ingenleuze spiegelstructuur met elkaar verweven.
www.kurtbikkembergs.be

Aquarius - De verzegelde Engel - za 8/09
Rodion Sjtsjedrin componeerde 'De Verzegelde Engel' voor de herdenking in 1988 van het millennium van Ruslands kerstening. Sjtsjedrin was opgeleid aan de Moskouse Koorschool, waar de klassieken van de Russische en westerse koormuziek werden gezongen op nieuwe, propagandistische teksten. Onder de perestrojka was dat allang niet meer het geval, maar het componeren van een volledige orthodoxe liturgie was officieel ongewenst. Om een brug te slaan naar dat onderdrukte verleden componeerde Sjtsjedrin in De Verzegelde Engel flarden van Oudslavische teksten uit de liturgie tot een negendelige cyclus van een uur. De cryptische titel verwijst naar de gelijknamige novelle uit 1872 van Nikolaj Ljeskov, die zich afspeelt bij de dissidente Oud gelovigen, wier ikonen-schilderkunst door de staatskerk werd onderdrukt. Sjtsjedrin voegt aan het koor een pastorale fluit toe, die symbool staat voor het volk en voor het pre-christelijke Rusland. Componist Rodion Sjtsjedrin zal de uitvoering door Aquarius ook bijwonen.
www.gc-aquarius.be

Musica Sacra Maastricht
Van donderdag 6 t/m zondag 9 september 2012
Op verschillende locaties in Maastricht


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.musicasacramaastricht.nl 

14:15 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.