02/08/2012

Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos

Morton Feldman De wereld van de muzikale verstilling is wellicht in geen periode van het jaar zo op zijn plaats dan in de concert- en muziekarme augustusmaand. Daarom haalden ze bij Logos het Australische nieuwe muziek-duo Golden Fur (Judith Hamann, cello en James Rushford, piano) helemaal van de andere kant van de planeet hierheen. Ze presenteren een unieke en slechts heel zelden te horen vertolking van Morton Feldman's baanbrekende, 80 minuten durende opus Patterns in a Chromatic Field. Niet te missen voor al wie van een bijzondere, spannende en toch ook wat exclusieve concertervaring houdt. En dat, op de plaats die voor zulk gebeuren als geen ander ideaal is geschikt: de Logos Tetraeder in Gent.

Golden Fur legt zich voornamelijk toe op minder bekend, hedendaags klassiek repertoire. Ze speelden Australische creaties van Helmut Lachenmann, Sofia Gubaidulina, Robert Ashley, Jaap Blonk en Cat Hope en waren te gast op festivals als Melbourne International Arts Festival (2007), New Music Network (2009), Liquid Architecture (2010), Melbourne International Jazz Festival (2011) en het toonaangevende NOW NOW (2010 en 2012). In Logos verrassen ze ons met een unieke uitvoering van Morton Feldman's massieve, 80 minuten durende opus Patterns in a Chromatic Field (1981).

Bij het voorbereiden van een dergelijk grootschalig werk, waarin tijdservaring en spanningsbogen zo verdomd cruciaal zijn, gingen ze duidelijk niet over een nacht ijs. Judith Hamann liep er zelfs speciaal enkele maanden stage voor bij cellist en Feldman-expert Charles Curtis, die in illo tempore een trendsettende uitvoering van Patterns op CD zette. Maar wat is er nu zo speciaal aan dit lijvige stuk ? Wel, daarvoor moet men uiteraard de output van de late Feldman kunnen kaderen. En dus heb je een brokje muzikologie van ons te goed.

Morton Feldman (New York City, 12 januari 1926 - Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist die behoorde tot de roemruchte New Yorkse kring van radikale vernieuwers/experimenteerders als John Cage, Christian Wolff en Earle Brown. Zijn muziek is in hoge mate abstract en loopt in die zin parallel aan zijn grafische tegenhangers, de abstract expressionisten Jackson Pollock, Willem De Kooning, Philip Guston en Mark Rothko. Bij Feldman zien we een quaasi totaal negeren van enerzijds het rigide theoretische keurslijf dat de serialisten hanteerden, als anderzijds de -vaak eenzijdige- repeteerzucht van de minimalisten.

Abstract dus, en op een heel persoonlijke manier repetitief-minimalistisch. De noten (of beter gezegd, het spel waaraan ze zijn onderworpen) moeten voor zich spreken, easy as this. Feldman werkt met beknopt materiaal, zoals bijvoorbeeld harmonisch-melodische cellen met een beperkt aantal (chromatisch nevenliggende) noten. Die werkt hij, net als de onderlinge tijdsduren en rusten, uit in een eindeloze rist permutaties. Alles lijkt hetzelfde te klinken, maar in werkelijkheid is de materie constant in evolutie.

Naar het einde van zijn carrière toe schrijft Feldman enkele werken van een buitengewoon lange duur (Triadic Memories, Crippled Symmetry, For Samuel Beckett,...) met als koploper het String Quartet dat maar liefst 6 uur en 7 minuten duurt. Daarin zit een duidelijke parallel met het oeuvre van Mark Rothko, met wie Feldman jarenlang bevriend was en die een enorme inspiratiebron was voor het late werk van de componist (zie Rothko Chapel). Bij Rothko vormen immense statische kleurvlakken langzaam de hoofdmoot van zijn totale output. Eenzelfde monochrome stasis treffen we ook aan in Patterns, waarin de muzikale struktuur haast als een autonome parameter op zich naar voren komt.

Het vertrekpunt van Patterns is de abstractie zelve. De componist neemt het chromatisch totaal van noten en tekent er, filtergewijs, een streng netwerk van allerhande patronen en ontwikkelingen in uit. De partituur lijkt op het eerste zicht ongebruikelijk druk voor een late Feldman maar ondanks die ogenschijnlijke drukte, draait alles om de verstilde communikatie tussen de twee hoofdrolspelers in het stuk, de piano en de cello.

Het werk opent met weifelende, onvoorspelbare motieven in de cellopartij. Die worden doorlopend gevarieerd en loopen, net als eindeloze DNA-strings, verder om het eigen muzikaal verhaal koste wat het kost draaiende te houden. De speelwijze is strikt: steevast ppp, con sordino en senza vibrato. De piano hakt daar subtiel op in met zachte, maar dissonante clusters. Dan volgt een passage waarin de piano etherische gebroken akkoorden speelt die uitsluitend uit opeenstapelingen of omkeringen bestaan van alle dissonante intervallen: kleine secunden, grote septiemen en tritoni.

De opeenvolgende, nimmer identieke ritmische patronen roepen een hypnotiserend, Morsecode-achtig effekt op. Alsof beide instrumenten elkaars motieven pogen na te spelen, maar quaa synchroniciteit systematisch falen. Het stuk ontplooit zich verder van de ene melodische cel naar de andere. De enige regelmaat die we er in terugvinden, is die van aktie-berusting, aktie-berusting, enzovoorts.

80 minuten mag voor de luisteraar de grens van beluisterbaarheid betekenen en voor de uitvoerders de ultieme gefocustheid, toch blijft het werk van begin tot einde moeiteloos fascineren. Dit concert belooft een unieke luisterervaring te worden.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Golden Fur : Morton Feldman, Patterns In A Chromatic Field
Donderdag 9 augustus 2012 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Beluister alvast dit fragment uit Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field

18:31 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.