13/04/2012

Calefax rietkwintet en Lenneke Ruiten brengen nieuw werk van rijzende ster Nico Muhly in deSingel

Nico Muhly Nico Muhly (foto) is een fenomeen van de hedendaagse muziek. Eens in de zoveel tijd staat er zo eentje op: een componist die spijkers met koppen slaat. Het 'nu' samengevat in één melodie of ritme. Nico Muhly is Amerikaan en protegé van Philip Glass. Met enkele speelse en avontuurlijke werken trok hij het zelfgenoegzame sérieux van de klassieke muziek in twijfel. MySpace, YouTube en hiphop maken deel uit van zijn dagelijks leven, net zoals zestiende-eeuwse koormuziek.
Samen met Concertgebouw Amsterdam, Wigmore Hall Londen en Muziekgebouw Eindhoven gaat deSingel voor een nieuwe creatie van deze jonge god. Die schrijft hij voor het Nederlandse Calefax rietkwintet en de jonge operaster Lenneke Ruiten. In zijn vijfentwintigjarig bestaan heeft Calefax van zijn unieke rietinstrumentenbezetting een aantrekkelijke, veelgevraagde verschijning gemaakt op zeer uiteenlopende kamermuziekpodia. De groep speelt staande en koppelt zijn uitzonderlijke speelkwaliteiten aan een ongedwongen look. Calefax koos een prachtig complementair programma bij deze creatie. Het gaat van Johann Sebastian Bach via Steve Reich tot Hans Abrahamsen en Matthew Shlomowitz.

Het concertprogramma 'Layers' brengt het rietkwintet Calefax in contact met twee rijzende muzikale sterren: de Nederlandse sopraan Lenneke Ruiten en de jonge Amerikaanse componist Nico Muhly. Speciaal voor dit programma componeerde de in New York wonende Muhly een omvangrijk nieuw werk voor sopraan en rietkwintet: 'Hymns for Private Use'. Voor het overige repertoire selecteerde Calefax een aantal passende hoogtepunten uit zijn hedendaagse repertoire en kwam uit bij muziek van Australische, Deense en Amerikaanse makelij: drie stukken. die op zeer uiteenlopende wijze met het begrip 'layers' omgaan. Het concertprogrammna wordt gelardeerd met polyfone hoogstandjes van Johann Sebastian Bach. Raaf Hekkema, arrangeur van deze werken: "Waar we bij onze klassieke concerten altijd proberen tenminste één hedendaags werk te programmeren, wilden we nu het omgekeerde ook doen. De keuze was wat dat betreft wel lastig omdat Calefax' repertoire bol staat van de polyfone, dus gelaagde muziek. Regelmatig lezen we in de pers dat met name barokke (klavier)muziek in ons arrangement zo veel aan transparantie wint doordat de klankkleuren van de rietinstrumenten onnadrukkelijk maar onmiskenbaar de laagjes van bijvoorbeeld canons en fuga's blootleggen. Daarom kozen we voor enkele delen uit de 'Kunst der Fuge': dé meesterproef van de grootste muzikale metselaar die op ingenieuze wijze instrumentale lagen in elkaar voegt." Het derde van de drie Bachdelen is een bijzonderheid: hier speelt Calefax een voltooiing van het laatste deel uit de 'Kunst der Fuge', in 2011 gemaakt door de Brabantse organist en Bachvorser Kees van Houten.

Matthew Shlomowitz, Line and Length
Het concert opent als een wervelstorm met een compositie van de Australische componist Matthew Shlomcivitz. 'Line and Length' bestaat uit een relatief klein aantal mielodische lijnen van verschillende lengte. Elk van de lijnen wordt steeds herhaald (in een loop gespeeld), waarbij de ongelijke lengtes automatisch een patroon van verschuivende overlappingen veroorzaken. 'Line and Length' is ook een term uit het Cricket. Daar beschrijft het een bal die met flinke vaart nét naast het linker paaltje van het wicket wordt geworpen, zodat de slagman twijfelt of hij de bal moet slaan dan wel laten lopen. 'Line and Length' is opgedragen aan Calefax, dat het stuk op 17 december 2007 in première bracht in de Christ Church Spitalfields, Londen.

Hans Abrahamsen, Walden
De Deense componist Hans Abrahamsen schreef 'Walden' in 1978, voor het Funenkwintet, een conventioneel houtblaaskwintet. De titel verwijst naar het boek 'Walden; or, Life in the Woods' uit 1854 van de Amerikaanse schrijver Henri David Thoreau (1817-1862). Thoreau was een experimenteerlustig filosoof en schrijver en zijn invloedrijke boek is het verslag van zijn tweejarig verblijf in de kale natuur. Zoals Thoreau zich terugtrok in de bossen om zichzelf te bevrijden van "de kunstmatige gewoontes en eisen van de hedendaagse samenleving en om de verloren band met de natuur te herontdekken", zo componeerde Abrahamsen een muziek die van iedere franje en decadentie is ontdaan. In het kwintet 'Walden' hergebruikt de componist muzikaal materiaal en streeft hij 'new simplicty' na, waarmee hij naar eigen zeggen overbodig materiaal weglaat ten bate van helderheid en identiteit.
In het stuk komen verschillende lagen tot hun recht, zoals een organische ('groei, bloei en verval', een heel mechanische (herhaalde patronen) en een verhalende, associatieve laag (herkenbare signalen als uit een ver verleden). Het laatste van de vier delen is een staaltje van Ives-achtige gelaagdheid dat menig polyfonist zal opkikkeren: er klinken eigenlijk twee muziekjes door elkaar heen, één in een naïeve driekwartsrnaat, en het andere in een zesachtste die aan de jacht doet denken. De notatie die de componist koos is voor beide melodietjes onhandig, wat de uitvoerende musici op het verkeerde been zet en daarmee een onthechting oplevert die doet denken aan de idealen van Thoreau.

Nico Muhly, Hymns for Private Use
'Hymns for Private Use' van de Amerikaanse componist Nico Muhly (1981) is een reeks van vijf liederen op verschillende oude Engelse teksten daterend van de 12de tot de 18de eeuw. Het eerste lied, 'Virga Rosa Virginum', is een tekst (in een mengeling van Engels en Latijn) over de Maagd Maria en haar zoon. Zoals bij veel oude teksten het geval is, wordt het gelukkige kerstverhaal onderbroken door een korte verwijzing naar het kruis. Waar de Engelse tekst verhalend wordt gebracht, zweven de Latijnse woorden, in serene vervoering.
In de tweede tekst, 'The Holy Spirit', van de hymnicus Anne Steele (1717-1778), laat Muhly de sopraan puntige vragen stellen boven eenvoudige akkoorden in de blazers.
In 'Sleep', een 17de-eeuwse vertaling van Ambrosius (4de eeuw), wordt prachtig geschilderd met woorden.Het cornpositorische proces is hier omgekeerd aan het tweede deel: de sopraan zingt een eenvoudige, langzame melodie terwijl de blazers heftig trillen als riet.
De laatste twee liederen zijn simpele teksten in rijmende coupletten, bedoeld als hymnes in de klaslokalen van het koloniale Amerika. Voor 'An Autumnal Song' maakte Muhly een hymne-achtige melodie voor de sopraan, terwijl een trio van hobo, klarinet en saxofoon bedachtzaam vallende motieven spelen. De basklarinet en fagot breken hier bruut op in, waarna het deel afsluit met een vocalise.
Tot slot klinkt de toonzetting van een hymne over het afsluiten van de dag. Muhly: "Net als in het vierde deel bedacht ik een hymne-achtig lied om dat vervolgens te verstieren met motorische muziek, losse melodische motieven en nerveuze, ritmische interrupties van de fagot en de basklarinet".

Steve Reich , New York Counterpoint
Een meester in het creëren van spannende, zich langzaam verschuivende lagen is de Amerikaanse minimal-componist Steve Reich (1936). Reich schreef 'New York Counterpoint' in 1985 voor klarinet en 10 opgenomen klarinetten. In 2006 maakte Raaf Hekkema een arrangement voor hout en koper. Steve Reich was dermate enthousiast over de werkopname van deze klankrijkdom, dat het idee ontstond om een versie te maken die de door Calefax uitgedragen rietklank ten volle zou doen uitkomen. In 2007 arrangeerde Raaf Hekkema deze nieuwe versie, voor elf verschillende rietinstrumenten (hobo, hobo d'amore, althobo, klarinet. bassethoorn, esklarinet, beskalerinet, sopraansaxofoon, altsaxofoon, kwintfagot en fagot), waarbij zes instrumenten zijn opgenomen en de soloklarinet en vier begeleidende instrumenten live klinken.

Programma :

  • Hans Abrahamsen, Walden (versie 1995)
  • Matthew Shlomowitz, Line and Length (2007)
  • Johann Sebastian Bach, Canons uit 'Die Kunst der Fuge'
  • Nico Muhly, Hymns for Private Use (Belgische creatie)
  • Steve Reich , New York Counterpoint

Tijd en plaats van het gebeuren :

Calefax & Lenneke Ruiten : Layers
Donderdag 19 april 2012 om 20.00 u
(Inleiding door Yves Knockaert om 19.15 u )
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.calefax.nl

Bron : tekst Yves Knockaert voor deSingel, april 2012

Extra :
Hans Abrahamsen op www.chesternovello.com, www.ewh.dk en youtube
Matthew Shlomowitz : www.shlom.com, www.champdaction.be/nl/matthew-shlomowitz en youtube
Nico Muhly : nicomuhly.com en youtube
Steve Reich op www.stevereich.com, en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Steve Reich (1936 - ) : Groot minimalist op www.musicalifeiten.nl

14:01 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.