10/04/2012

MULTIPLE voice/vision II : barokke en hedendaagse polyfonie in Amuz

Joachim Brackx De Vlaamse componist Joachim Brackx (foto) formuleert een persoonlijk antwoord op Bachs Musikalisches Opfer. Tijdens deze wereldpremière wordt je uitgedaagd om op zoek te gaan naar het juiste perspectief om de klankstructuren optimaal te beleven. Een optische installatie van Rudi Knoops stimuleert een interactief spel tussen het publiek, de musici van Explorations en de compositie. Afspraak op zondag 15 april in AMUZ.

In het eerste luik van MULTIPLE voice/vision bundelden onderzoeker Rudi Knoops en Ensemble Explorations hun krachten om Bachs Musikalisches Opfer te visualiseren en te analyseren via een optische installatie. In het tweede deel gaan ze nog een stap verder en confronteren ze het geheel met een gloednieuwe compositie van de jonge Vlaming Joachim Brackx, die gevraagd werd een persoonlijk antwoord te formuleren op Bachs meesterwerk. Opnieuw wordt de bezoeker uitgedaagd om op zoek te gaan naar het juiste perspectief om de barokke - en deze keer ook hedendaagse - klankstructuren optimaal te beleven. Een interactief spel dat je op meeslepende wijze introduceert in het actuele onderzoek rond polyfonie en audiovisuele technieken.

De verkenning van de mogelijkheden tot wisselwerking tussen audiovisuele gelaagdheid en muzikale meerstemmigheid vormt de kern van MULTIPLE voice/vision, een multimediaal onderzoeksproject in de kunsten. Het theoretische kader van dit project wordt gevormd door het concept remediatie: het hergebruiken en opnieuw invullen van een aantal parameters van een oud(er) medium in een nieuw(er) medium. Binnen remediatie zijn twee tegengestelde krachten werkzaam: onmiddellijkheid, het transparante gebruik van het medium om onopvallend een boodschap over te brengen en hypermedialiteit, de explicitering van en fascinatie voor het medium.

Anamorfose
Het centrale concept van MULTIPLE voice/vision bestaat in het opleggen van perspectivische grenzen aan verschillende auditieve en visuele lagen. Voor het visuele luik werd gebruik gemaakt van de techniek van anamorfose. Die wordt als volgt gedefinieerd in het New Englisch Dictionary (1984): Een verwrongen projectie of tekening van een object: zo, dat het vanuit een bepaalde invalshoek of via een reflectie in een gepaste spiegel gezien, normaal en in de juiste proporties wordt waargenomen; een vervorming.

Anamorfose is dus een optisch curiosum en een buitengewoon interessant gegeven, omdat het speelt met de wetten van het perspectief en die wetmatigheden tegelijkertijd expliciteert. Het bekendste voorbeeld van gebruik van anamorfose is waarschijnlijk het schilderij 'De Ambassadeurs' van Hans Holbein uit 1533 (National Gallery, Londen). De juiste gezichtshoek van de waarnemer is de sleutel om de vertekende afbeelding op de voorgrond van dit schilderij te decoderen en zo te komen tot de weergave van een schedel.

Dit is een voorbeeld van perspectivische of optische anamorfose, waarbij geen fysiek hulpmiddel nodig is. Bij een tweede type,  de catoptrische anamorfose, is dat wel het geval: hierbij worden speciale spiegels (kegel, piramide, prisma) gebruikt om het beeld te reconstrueren. Zo wordt in cilindrische anamorfoses een cilindervormige spiegel gebruikt. Terwijl de anamorfose de toeschouwer vraagt om de vertekende beelden vanuit een bepaald punt te bekijken  en dus een welbepaald perspectief oplegt, toont ze tegelijkertijd de illusie van dat perspectief.

MULTIPLE  I/II
Vanuit deze premisse werd MULTIPLE voice/vision gefaseerd opgebouwd. De beelden en klanken voor de eerste fase van het project, werden verzameld tijdens een uitvoering van Johann Sebastian Bachs Musikalisches Opfer door Ensemble Explorations. Het resultaat daarvan werd aan het publiek gepresenteerd in een hybride installatieconcertvorm op 1 oktober 2011. In het tweede deel van het project wordt een volgende stap gezet en de confrontatie aangegaan met een gloednieuwe compositie van de jonge Vlaming Joachim Brackx, die gevraagd werd een persoonlijk antwoord te formuleren op Bachs meesterwerk. De hybride installatievorm wordt nu extra gelaagd door de dialoog tussen barokke en hedendaagse klankstructuren. Dit resulteert bij momenten in een wisselwerking tussen de hedendaagse klanklaag en de barokke basisstructuur waarover die wordt gegoten.

Joachim Brackx - Ricercari
Het uitgangspunt voor de compositie van Ricercari, in dialoog met Bachs Musikalisches Opfer en de installatie van Rudi Knoops, waren de canonische technieken en vormen zoals Bach die gebruikte. De specifieke opzet bestond dan weer in de explicitering en uitbreiding daarvan. Het multikanaals-aspekt van de installatie van Rudi Knoops liet de componist toe om een canon te concipiëren (a 5+1, in unisono) waarvan de 6 stemmen exacte kopieën van elkaar zijn: de canon verloopt dus in canon met zichzelf, in verschillende tijdslagen. Daarnaast schreef Brackx een canon waarbij het contrapunt wordt gevormd door één stem met steeds tragere versies van zichzelf (canon a 5 per motum ritardandum).

Ricercar a 5 is dan weer een exploratie van de vorm. Het werk combineert twee klankwerelden en compositietechnieken die volgens de gulden snede in elkaar worden geschoven. Beide werelden verwijzen op hun eigen manier naar het materiaal van Bach. Naast dit Ricercar a 5, dat in 5 kanalen opgenomen werd en in de installatie wordt getoond, werd een Superricercar a 5 gecomponeerd: een stuk dat enkel kan bestaan als toevoeging aan Ricercar a 5 en dat er als geheel een contrapunt mee vormt.

Tot slot werd een tekst uit de Metamorfosen van Ovidius gebruikt als basis voor een compositie voor sopraan en multikanaals-luidsprekerinstallatie. Ook hierin worden diverse canonische technieken geëxploreerd; de micro-canon, bijvoorbeeld: een canon met extreem korte tijdsintervallen tussen de stemmen. Op het einde van het programma komt deze compositie terug, zij het getransformeerd - Ovidius indachtig - door een nieuwe muzikale laag in de instrumentale partijen.

Lagen en reflecties: een luisterbeleving
Net als bij MULTIPLE voice/vision I en de opnamen van Das Musikalische Opfer, werd ook voor de Ricercari van Brackx elke musicus afzonderlijk en van kop tot teen gefilmd tegen een zwarte achtergrond. Het beeldmateriaal werd daarna vervormd geprojecteerd op verschillende schermen. Midden in elk vervormd beeld bevindt zich een cilindrische spiegel. De opname is alleen in de oorspronkelijke vorm terug te zien vanuit een specifiek gezichtspunt ten opzichte van deze spiegel. Deze visuele gelaagdheid krijgt een tegengewicht via de sonore meerstemmigheid van de opname: bij elk van de vijf beeldlagen klinkt immers het bijhorende geluid, en de ideale luisterhoek komt steeds exact overeen met de waarnemingshoek voor de visuele anamorfose.

De manier waarop deze gemanipuleerde auditieve en visuele lagen de interactie met de installatie beïnvloeden is frappant. Het geluid worden immers het best waargenomen vanuit het midden van de installatie, waar uit de verschillende samenvallende sonore lagen een surround sound ontstaat. Voor het visuele gedeelte daarentegen is er geen ideaal standpunt om een volledig overzicht te krijgen. Voor iedere anamorfose afzonderlijk is het wel mogelijk een ideale gezichtshoek te vinden, maar door het vermenigvuldigen van de anamorfose wordt de kijker uitgenodigd  en zelfs gedwongen  om zelf keuzes te maken. De zoektocht naar een goed gezichtspunt duwt de waarnemer zelfs weg van het midden van de installatie. Het is die spanning, die frictie tussen klank en beeld, die de waarnemer op zoek doet gaan naar interessante perspectieven : auditief, visueel, of een combinatie van beide.

Op die manier prikkelt de installatie de bezoeker tot een wandeling doorheen het rijke contrapuntische weefsel van Brackx' Ricercari en Bachs Musikalisches Opfer. De kijker/luisteraar verplaatst zich binnen een klankuniversum van barokke en hedendaagse klankstructuren en legt zelf accenten op individuele lijnen in de muziek. Opnieuw wordt de bezoeker uitgedaagd om op zoek te gaan naar het juiste perspectief om de muziek optimaal te beleven: een interactief spel dat toelaat een blik te werpen op het actuele onderzoek rond polyfonie en audiovisuele technieken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ensemble Explorations & Rudi Knoops : MULTIPLE voice/vision II- Bach & Brackx
Zondag 15 april 2012 om 15.00 u
AMUZ - Antwerpen

Kammenstraat 81
2000 Antwerpen

Meer info : www.amuz.be en www.explorations.be

Bron : tekst programmaboekje Amuz

Extra :
Joachim Brackx : www.brackx.info, www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Joachim Brackx stelt nieuwste creatie voor op MAfestival in Lissewege, 3/08/2010
La mort au bal masqué : wereldpremière Ensoriaanse kameropera in Oostende, 2/02/2010
Die Entführung aus dem Paradies : een opera over de organisatie van de liefde, 15/06/2009

12:45 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.