06/03/2012

Ensemble Le Balcon brengt hommage aan Fausto Romitelli in La Raffinerie

Fausto Romitelli Rock en hedendaagse muziek, over en weer… Met de integrale van Professor Bad Trip laat het ensemble Le Balcon - wellicht dé revelatie van deze editie van Ars Musica - op 8 maart horen hoe Fausto Romitelli (foto) de rock ervoer en transponeerde naar de ernstige muziek. Le Balcon, opgericht in november 2009, is een ensemble met variabele bezetting dat zich toelegt op een nieuw concept, de creatie en uitvoering van een repertoire op gesonoriseerde instrumenten. Het verenigt talrijke solo-zangers, een dertigtal instrumentisten, componisten, klankingenieurs en in functie van de projecten ook videokunstenaars, regisseurs en choreografen. Le Balcon probeert zo een muzikale actie op te zetten die de grenzen tussen hedendaagse muziek, het klassieke repertoire en de meest verwarrende ervaringen van de nieuwe muziek op te heffen. De artistieke sturing gebeurt door muzikaal directeur Maxime Pascal, technisch directeur en klankingenieur Florent Derex, componisten Juan-Pablo Carreño en Pedro Garcia-Velasquez en pianist Alphonse Cemin.

Erin Gee, Mouthpieces
Erin Gee over de Mouthpieces
: " In de Mouthpieces word de stem gebruikt als een instrument om klank te produceren eerder dan als drager van identiteit. Taalkundige betekenis is niet het doel van de stem. De opbouw van de vokale tekst is vaak gebaseerd op taalkundige structuur - klinker/ medeklinker-vorming en het principe van de allofoon - en is relatief rustig, met een hoog percentage aan ademhaling. De Mouthpieces veronderstellen een luistertoestand; ze spreken de fysiologie aan, eerder dan de psychologie. "

Claude Ledoux, La Terre sans mal
Voor ensemble van 11 musici, opgenomen geluiden en versterking
Claude Ledoux over La Terre sans mal : " De Aarde-Zonder-Kwaad is niet enkel een plek van geneugten, maar het enige toevluchtsoord voor de mensen aan het einde van de wereld: Nan-derikey staat boven ons. De dag waarop hij één van de stutten van de aarde wegneemt zal ze ten onder gaan. Vandaag is de aarde oud en het menselijke geslacht bloeit niet langer. We zullen alle doden terugzien. Wanneer de nacht komt zal de Vleermuis neerdalen om de mensen uit te roeien. Dan komt ook de Blauwe Jaguar om ons te verslinden. Er zal ook een Grote Brand zijn, gevolgd door de Grote Zondvloed. Zo zetten de Guarani van vandaag - een etnische groep in Paraguay en Brazilië - hun tradities van gisteren verder. Doorheen de afgelopen eeuwen leidde de zoektocht naar deze plek tot hele stammenverhuizingen. Nochtans worden deze vroeger gewilde migraties vandaag als verplichting ondergaan. In de laatste decennia heeft dit volk sterk geleden, en lijdt het nog steeds, onder veelvuldige onteigeningen als gevolg van de nood van de regering om over nieuwe exploitatiegronden te beschikken, onder meer voor biobrandstoffen. Ontheemding, misdaden tegen deze volkeren, alcoholisme en delinquentie werden sindsdien dagelijkse realiteit bij deze mensen wiens cultuur hier sterk onder lijdt.

Het verlangen om dit stuk te schrijven vertrekt vanuit een engagement als componist dat concreet werd toen ik de kans kreeg om in Brazilië les te geven in de zomers van 2008 en 2009. Toen verraste het mij hoe weinig de Braziliaanse musici zich bewust waren van de diversiteit van hun lokale muziekculturen. Hoewel de populaire Br aziliaanse muziek op elke hoek te horen is, blijft de muziek van de indianen (of van hun zeldzame afstammelingen) vaak onbekend. Vandaar mijn groeiende interesse in de muziek en in de omstandigheden van haar voortbestaan (en van zij die haar uitvoeren).

La Terre sans Mal komt uit deze muziek voort, zonder een pastiche of een transcriptie te zijn. Integendeel, ze neigt eerder naar een hedendaagse (elektrische( dimensie, met talrijke verwijzingen naar de spectrale analyses van klanken uit Brazilië die niettemin voor onze oren zinvol zijn en een verhaal uit ons onderbewustzijn omvatten: bosgeluiden, de klank van kettingzagen, automatische geweerschoten - uit een BBC-reportage over de tragische situatie van de indianen - kerkklokken, Guaraniwoorden, maraca’s en sjamaanfl uiten. Behalve die verwijzingen poogt het werk de dagelijkse strijd om het voortbestaan weer te geven, van de nodige levensruimte tot de uitdrukking van hun cultuur. Vandaar het gebruik van versterking en verruimtelijking met metaforische doeleinden. Daarom confronteer ik de luisteraar met een zekere vorm van auditieve verdrukking, voortkomend uit de gewelddadige reductie van een klankbeeld dat eerst in een grote ruimte klinkt en geleidelijk verpletterd en verstikt wordt tot één enkel centraal punt (in het midden van het werk).

De klankmaterie volgt dit model. Magisch en vreemd, met de klanken van musici die op flessen blazen en enkele fonemen uit sjamaanrituelen uitspreken. Andere fonemen, gememoriseerde klanken uit het Guarani, worden versneden en opnieuw samengesteld als een MTV-sequence. Elders worden ze elektronisch bewerkt en samengesmeed tot ‘vervormingstypes’ wanneer deze waardige woorden op extreme wijze in de tijd worden samengedrukt. Tot slot enkele enigmatische stukken uit die boeiende taal, uit een interview met een Guarani die een mooie levensles verwoordt: Toen de Schepper ons maakte, schiep hij ons anders dan de blanke. Onze taal is anders. De blanken geloven dat de Mbya leven zoals zij, maar dat is onmogelijk. Onze levenswijze is niet gemaakt voor de blanke, zodat zij ze nooit volledig zullen begrijpen. Hetzelfde geldt voor ons en de blanke cultuur. We moeten leven volgens onze cultuur, op onze manier, in onze dorpen, hoe moeilijk dat ook is. De blanken doen al het mogelijk om ons gelijk te maken aan zichzelf, maar ze zullen ons niet veranderen - ze zijn immers geen goden. Zo stellen wij ons de zaken voor. De ene cultuur kan zich nooit aanpassen aan of opgaan in een andere, zelfs niet door de taal te leren. Als God verschillen heeft geschapen moeten wij deze respecteren. De ene cultuur is niet beter dan de andere.

Het werk werd geschreven op vraag van het ensemble Le Balcon; het creëerde het werk in de Parijse Saint-Merrikerk onder leiding van Maxime Pascal op 25 februari 2011. La Terre sans Mal werd geschreven in opdracht van de Franse Staat. "

Fausto Romitelli, Professor Bad Trip
Fausto Romitelli was één van de meest veelbelovende componisten van de jonge Italiaanse generatie, die te vroeg overleed in 2004. Hij studeerde bij Franco Donatoni aan de Accademia Chigiana in Siena en aan de Scuola Civica in Milaan. Verder waren zijn eerste grote voorbeelden György Ligeti, Giacinto Scelsi, voorts ook Stockhousen, Boulez en Grisey. Zijn werk uit de jaren 1980 getuigt reeds van het belang van de klank als 'te smeden materiaal', naar zijn uitdrukking: Ganimede (1986) voor alt, Kû (1989) voor 14 musici. In de jaren 1990 zet hij zijn zoektocht verder in Parijs, aan het Iram en met de musici van Itinéraire, Murail, Grisey, Lévinas, Dufourt. Hij volgt de compositiecursus aan het Ircam en werkte van 1993 tot 1995 met de groep Représentations musicales als 'compositeur de recherche'. Zijn ervaring met klanksynthese en spectrale analyse voeden composities vanaf deze periode: Sabbia del Tempo (1991) voor zes uitvoerders, Natura morte con fi amme (1991) voor kwartet en elektronica. Als niet-formalistisch componist had Romitelli geen angst voor het hybride of om de grens tussen kunst- en populaire muziek op te breken. Vervorming, verzadiging, inspiratie uit de psychedelische rock, 'vuile' harmonieën maken deel uit van zijn muzikaal universum: Acid Dreams & Spanish Queens (1994) voor versterkt ensemble, EnTrance (1995), Cupio Dissolvi (1996). De cyclus Professor Bad Trip I, II en III (1998-2000) associeert vervormde instrumentale kleuren, elektrische klanken en instrumenten als de mirliton en de harmonica, inspireert zich op werk van Henri Michaux geschreven onder invloed van drugs en schept een hallucinerende atmosfeer. An Index of Metals (2003), een video-opera voor sopraan en ensemble, met een video van Paolo Pachini, vormt Romitelli's testament, synthese en hoogtepunt van zijn muzikale taal.

Professor Bad Trip : Lessons I, II & III
Jean-Luc Plouvier : "'Sinds mijn geboorte baad ik in digitale beelden, synthetische geluiden en artefacten. Het artifi ciële, het vervormde, het gefi lterde, dit alles maakt de Natuur van de mens vandaag uit', schrijft Fausto Romitelli (1963-2004). Op zijn 28ste vestigt hij zich in Parijs om er muziekinformatica aan het IRCAM te studeren, en spectrale technieken bij Gérard Grisey en Tristan Murail: de uitwerking van klankcomplexen waar harmonie en timbre in elkaar overvloeien, akoestische simulaties van elektronische klanken, surreële modelleringen van akoestische fenomenen door de schriftuur, onder de vorm van vervormingen, compressies, verwijdingen van de klankmaterie. Romitelli ziet snel de mogelijke verbanden van deze klankwerkplaats met de alternatieve en psychedelische rock. Een muziek waarvan de energie, de onzuiverheid en het ongeduldige en anarchistische gebruik van de elektronische middelen meer dan één componist bezweren: volop in en tegen de tijd bezit zijn muziek een gewelddadig gehalte dat schijnbaar niet te verzoenen is met het kunstige componeren van muziek. Wat maken we daarvan? Door te citeren of te parodiëren blijf je op de vlakte. Je zou haar kunnen proberen negeren, door te doen alsof ze helemaal thuishoort in de marktstrategieën, maar toch weten dat je fout zit. Gewapend met de spectrale noties "onharmonische klanken, "frequentiefi lters en "spectrumvervormingen begint Romitelli zijn onderhandelingen. Voor hem telt enkel om zich koudweg in het delirium te storten zonder zijn métier te verloochenen. Zonder terug te vallen op improvisatie of vereenvoudiging ontwikkelt hij in zijn werken heel precies een instrumentale stijl die alle mogelijkheden van de onzuivere klank incorporeert, de grillige frasen van de gitaarhelden en alle harmonische mutaties van helderheid tot absolute verwringing.

In de cyclus Bad Trip is zijn 'obsessionele, repetitieve en visionaire' (Romitelli's termen) poëtica voldragen aanwezig. Het is Romitelli's manifest, onder het gesternte van Henri Michaux. Geïnspireerd door diens beschrijving van de effecten van mescaline, beweegt de muziek van Bad Trip door stroom en tegenstroom, steeds dichtere en minder stabiele golven: van harmonische zuiverheid gaandeweg tot rommel en wanorde. De processen die in Bad Trip aan het werk zijn wortelen in korte en naïeve proposities, "complexe en gladde melodische brokstukken, verleidelijke en fragiele harmonieën, korte versieringen heftig als een zucht.

Zonder de tijd te hebben om zich te ontplooien is dit materiaal van het begin af onderhevig aan schokken. Het herhaalt zich, maar gemuteerd, bevangen door een virus: het wordt een monster. Het geheel wordt hysterisch, maniëristisch en ontwikkelt expressieve uitzaaiingen. De harmonie wordt zwaarder en geraakt overladen, de klank verzadigt, de glissandi worden sterker en doorkruisen het hele klankspectrum, de muzikale tijd trekt zich samen. De muziek van Bad Trip ontwikkelt niet, ze verzwaart.

Het artificiële, het vervormde, het gefi lterde: over deze Natuur handelen de lessen van Professor Bad Trip, even vreemd aan melancholie als aan technologisch optimisme. De pioniers van de elektro-akoestische muziek spraken gemakkelijk over "de oneindige mogelijkheden en "ongehoorde bronnen voor het "componeren van klank. In het land van Bad Trip is dit niet meer aan de orde, al is het in de vorm van rouw. Zoals Eric Denut het precies formuleerde, werkt de parameter klankkleur bij Romitelli niet langer als oneindige bron, maar als vervormend element. 5 Terwijl het zoeken naar een vorm gebruik maakt van herhaling, parafrase en versterking, gaat het element klankkleur aan de beloftes voorbij en gaat het tegen de verwachtingen in door onwaarschijnlijke mutaties te genereren, "een abominabele en ontembare fi guur. Als motto op de partituur plaatste Romitelli deze paragraaf uit Henri Michaux' Connaissance par les gouffres: "Er gebeurt een grote herverdeling van de gevoeligheden, wat alles bizar maakt, een voortdurende complexe herverdeling van de gevoeligheid. U voelt minder hier, en meer daar. Waar zijn 'hier' en 'daar'? In de tientallen 'hier' en, in de tientallen 'daar' en, die u niet kent, die u niet herkent.

De elektronische partij van Professeur Bad Trip 1 werd door de componist gerealiseerd aan het Centre Henri Pousseur in Luik."

Voorprogramma : 19.00 u

  • Juan-Pablo Carreño, Négatifs (2007)
  • Pedro Garcia-Velasquez, Calcifer (2011)
  • Erin Gee, Mouthpiece for solo voice

Hommage aan Romitelli - 20.15 u

  • Erin Gee, Mouthpiece XII (2010) - Mouthpiece: segment of the 3rd Letter (2009)
  • Claude Ledoux, La Terre sans mal (2011), Belgische creatie
  • Fausto Romitelli, Professor Bad Trip: Lessons 1-2-3 (1998-2000)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ensemble Le Balcon : Juan-Pablo Carreño, Pedro Garcia-Vasquez, Erin Gee, Claude Ledoux, Fausto Romitelli
Donderdag 8 maart 2012 om 19.00 u
La Raffinerie - Brussel

Manchesterstraat 21
1080 Molenbeek

Meer info : www.arsmusica.be en lebalcon.com

Extra:
Juan-Pablo Carreño : juanpablocarreno.com en youtube
Pedro Garcia-Velasquez op www.babelscores.com
Erin Gee : www.erin-gee.com en youtube
Claude Ledoux : users.skynet.be/ledouxcl, www.compositeurs.be, brahms.ircam.fr en youtube
Fausto Romitelli : www.ricordi.it, brahms.ircam.fr en youtube

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica 2012 : viering van het anderszijn en de ontdekking, 24/02/2012

20:57 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.