08/12/2011

Brusselse kamerensemble Het Collectief brengt Messiaen en Sjostakovitsj in Sint-Niklaas

Dmitri Sjostakovitsj Vrijdag brengt het Brusselse kamerensemble Het Collectief in Salons voor schone kunsten in Sint-Niklaas het 'Quatuor pour la fin du temps' van Olivier Messiaen, een van de muzikale hoogtepunten uit de eerste helft van de vorige eeuw. Het programma wordt aangevuld met twee sleutelwerken uit het imposante oeuvre van de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj, het Pianotrio opus 67 en de 7 Romances naar Gedichten van Alexander Blok.

Olivier Messiaens belangrijkste kamermuziekwerk 'Quatuor pour la fin du temps' (1941) alludeert niet zozeer op het 'einde van alles', dan wel op het opheffen van het progressieve tijdsconcept. In zijn verwijzingen naar het oneindige en het eeuwige past het werk - dat ontstond tijdens zijn gevangenschap in het oorlogskamp Görlitz - helemaal binnen Messiaens esthetiek; op heel wat andere fronten echter, neemt het een unieke positie in binnen diens oeuvre. Het kwartet heeft de allures van een orkestcompositie en een ambitieuze inhoudelijke opzet: het wil geen eenvoudige evocatie zijn, maar een verwerkelijking van de 'tijdloosheid' in de muziek zelf - nu eens door complexe ritmen of plotse onderbrekingen, dan weer door immobiele tempi die elk tijdsbesef uitvlakken. Zelfs de overkoepelende vorm van het werk is niet toevallig gekozen: Messiaen voegde met opzet een achtste deel toe om de 'perfecte zeven' naar de oneindigheid toe uit te rekken.

Het 'Pianotrio opus 67' is misschien wel het meest uitgevoerde kamermuziekwerk van Sjostakovitsj. Het werd in 1944 geschreven ter nagedachtenis van één van zijn compositiestudenten. De extreme treurige ondertoon en de bijna cynische verwijzingen naar de dood plaatsen dit werk in de traditie van de elegische pianotrio’s van die andere Russische grootmeester Peter Tjaikovski.

De '7 Romances naar Gedichten van Alexander Blok' werden in 1967 geschreven, in opdracht van de cellist Mstislav Rostropovitsj. De donkere thematiek van Bloks poëzie wordt door Sjostakovitsj op een huiveringwekkende manier verklankt. Het werk verenigt zo de gevoelswerelden van beide kunstenaars in tijden van oorlog en Sovjetrepressie.

Toen de gezondheid van Sjostakovitsj eind jaren zestig te wensen overliet, deed hij het wat rustiger aan en doodde hij de tijd met lezen. Zo maakte hij kennis met de De twaalf, een ballade van Alexander Blok (1880-1921). Het werk van Blok sprak Sjostakovitsj zozeer aan dat hij inging op de uitnodiging van cellist Mstislav Rostropovitsj om poëzie van Blok op muziek te zetten. Sjostakovitsj zag echter al snel in dat een combinatie van zang met pianotrio meer expressieve mogelijkheden bood. Zo komt het dat elk deeltje uit deze liedcylus voor een verschillende combinatie van instrumenten is gecomponeerd, van viool-, cello- of pianosolo met zang tot een combinatie van de vier muzikanten samen. De thematiek is erg donker en richt zich op angst, duistere voorgevoelens en de dood.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Het Collectief : Messiaen, Sjostakovitsj
Vrijdag 9 december 2011 om 20.00 u
Salons voor Schone Kunsten Sint-Niklaas
Stationstraat 85
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.cultuurcentrummechelen.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Gradus ad Parnassum : Sjostakovitsj, Goeyvaerts, Silvestrov en Brackx, 24/04/2011

00:02 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.