10/11/2011

Boulez, Berlioz & Brahms : Brussels Philharmonic neemt je mee op reis door de tijd

Pierre Boulez Dirigent Michel Tabachnik, sinds het seizoen 2008-2009 chef-dirigent en artistiek directeur van Brussels Philharmonic, stelt dit weekend een programma voor met drie grote componisten uit de muziekgeschiedenis. Drie verschillende tijdperken, drie verschillende interpretaties van tijd. De keuze viel op drie werken die hun inspiratie vonden in een vroeger tijdperk. Pierre Boulez (foto) verklankt met 'Livre pour cordes' Mallarmé's - nooit gerealiseerde - idee van een 'livre absolu', met uitneembare en uitwisselbare bladzijden. De titel van 'Les Nuits d'été' van Berlioz, een van de geliefde componisten van de Franse sopraan Véronique Gens, verwijst naar Shakespeare. En de Vierde symfonie van Brahms, een hoogtepunt van de laatromantiek, is een levendige hommage aan Bach.

Drie verschillende tijdperken, drie verschillende interpretaties van tijd  - dit programma neemt ons mee op reis door de tijd. We starten bij Boulez, die een caleidoscoop van tijd en kleuren schildert met zijn muziek: alles draait, fonkelt en flikkert  - maar het blijven wel dezelfde regenboogkleuren. En hoewel muziek meestal een duidelijke emotie weergeeft, legt deze muziek geen enkel gevoel op. Integendeel: ze laat de luisteraar alle vrijheid om naar eigen goeddunken te interpreteren, wat niet altijd even makkelijk is en niet zelden voor verwarring zorgt. Deze volkomen nieuwe muziek opende nieuwe horizonten, die de kunst tot dan toe nog niet had aangeboden. De compositie 'Livre pour cordes' ( (1968; herwerkt in 1989) is een mooi voorbeeld van de schitterende klanken die strijkers kunnen voordragen om zo een merkwaardig klankenpalet te voorschijn te toveren.

In contrast met dit moderne werk staan twee romantische componisten met werk dat vindingrijk omspringt met de klankkleuren van het orkest. Zowel van Johannes Brahms als van Hector Berlioz horen we een absoluut meesterwerk: Symfonie nr. 4 en Les nuits d'été naar zes gedichten van Théophile Gautier. Berlioz biedt ons een ander begrip van tijd: onze eigen tijd. Een gestolen moment voor een melodie, een gedicht - vervlogen zodra de woorden gezegd zijn. Maar we dragen de herinnering eraan mee, en zelfs verdwenen blijft het ons ontroeren. De symfonie van Brahms tenslotte geeft zich maar mondjesmaat gewonnen, en rekt de tijd beetje bij beetje uit. Het is alsof we gevangen zitten in een nieuwe, tijdelijke ruimte, waar geen 'voor' of 'na' is. Een gepast einde voor een unieke reis.

Pierre Boulez (1925) studeerde aanvankelijk wiskunde, waarna hij naar het Parijse conservatorium trok, waar vooral zijn leraar Olivier Messiaen (bij wie hij harmonie studeerde) allicht de belangrijkste invloed op zijn vorming als componist betekende. Daarnaast werd hij door René Leibowitz ingewijd in de twaalftoonsmuziek van Schönberg, Berg en Webern, al zou hij zich kort daarna afwenden van Leibowitz. In het begin van de jaren 1950 kwam Boulez op het internationale voorplan als één van de boegbeelden van het integrale serialisme - een generatie componisien die de verwezenlijkingen van de twaalftoonsmuziek verderwilden doortrekken door er een even systematische benadering van alle andere muzikale parameters (niet enkel toonhoogte, maar dus ook duur, geluidssterkte, register, aanslagwijze, klankkleur, enz.) aan te koppelen. Boulez groeide uit tot één van de meest vooraanstaande en zeker ook één van de meest erudiete vertegenwoordigers van deze zogenaamde 'Darmstadt school' en schrikte er in die periode niet voor terug om de gedrevenheid van de avant-garde kracht bij te zetten met artikels en uitspraken die uitmunten in radicaliteit en polemisch gehalte.

Zijn werken van de laatste 30 jaar ontstonden rond de idee van het 'work in progress'. Zo kon hij een beperkt aantal werken schrijven die hij in opeenvolgende versies verder ontwikkelde. De extreme standpunten die hij als voorvechter van de avant-garde in de jaren '50 had ingenomen, maakten ook in zijn werk plaats voor een minder afwijzende houding tegenover de muziek ult het verleden. Naar aanleiding van de Belgische creatie van 'Sur Incises', in 2000, verklaarde Boulez nog dat hij de grote structuur en lange duur van het werk niet had kunnen realiseren zonder zijn intense ervaring met de grote structuren zoals Mahler die opbouwde. Dat maakt Boulez' recentere muziek daarom nog niet gematigder, integendeel. Aan scherpte en vooruitstrevendheid heeft de muziek van Pierre Boulez nog niet ingeboet.

Programma :

  • Pierre Boulez, Livre pour cordes
  • Hector Berlioz, Les nuits d'été, op. 7
  • Johannes Brahms, Symfonie nr. 4 in e, op. 98

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic & Véronique Gens: Boulez, Berlioz, Brahms
Zaterdag 12 november 2011 om 20.00 u
(Inleiding door Hugo Joris om 19.15 u )
CC Hasselt - schouwburg
Kunstlaan 5
3500 Hasselt

Meer info : www.ccha.be en www.brusselsphilharmonic.be
----------------------------------
Zondag 13 november 2011 om 15.00 u (Inleiding door David Baeck om 14.30 u )
Bozar - Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.brusselsphilharmonic.be

Extra :
Pierre Boulez op brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Pierre Boulez : veelzijdig revolutionair, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Jean-Guihen Queyras maakt je wegwijs in het klankenlabyrint van Boulez, 25/05/2011
Wibert Aerts creëert werk van drie jonge Vlaamse componisten in het Concertgebouw Brugge, 7/05/2011
Boulez door Boulez : boegbeeld van de Europese avant-garde op Ars Musica Antwerpen, 17/03/2009

Beluister alvast Pierre Boulez' Livre pour cordes, uitgevoerd door de Wiener Philharmoniker o.l.v. Pierre Boulez

21:41 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.