23/10/2011

Tiptoe Company op de grens van de stilte

Mauricio Kagel Tiptoe Company, een pril ensemble uit Gent o.l.v. gitarist Jona Kesteleyn, is gespecialiseerd in een repertoire waarin de beperkingen van het instrument een aktieve rol spelen of waarin gemusiceerd wordt op de grenslijn van de stilte. Met onder meer werk van Mauricio Kagel (foto), Nico Sall en Fausto Romitelli op het programma, houden we die avond even onze adem in. Ssssst, ... it's tiptoe time!

Quote: "The Tiptoe Company does exactly what it says: tiptoe along the borders of silence, exploring the possibilities of quietness." De Gentse Tiptoe Company ontstond als ensemble van 'delikate intrumenten' en wordt gecoached door het Ictus en Spectra Ensemble in het kader van een ManaMa Hedendaagse Muziek aan het Conservatorium van Gent. Momenteel spelen gitaar, blokfluit, harp en contrabas de hoofdrollen en worden creaties gecombineerd met repertoire dat op de één of andere manier speelt met 'verstilling' of met het beperkte volume van de instrumenten. Eveneens is de relatie tussen instrumentale aktie en de voortgebrachte klank een vertrekpunt voor zogenaamd 'muziektheater op microniveau'; iets wat eigenlijk inherent is aan elke vorm van live muziek.

De musici van Tiptoe Company zijn daarnaast elk aktief in heel diverse genres en projekten. Zo is blokfluitiste Ruth Van Killegem - solist in ensembles als Il Gardellino, Collegium Instrumentale Brugense en More Maiorum - geen onbekende in de barokwereld. Gitarist Jona Kesteleyn vormt sinds jaren een duo met Ruth. Samen namen ze in 2006 de CD Pas de Tango op, met creaties van onder meer Kris De Baerdemacker en Ward De Vleeschhouwer. Jona is daarnaast aktief in orkesten en ensembles en zette zijn eerste stappen in de theaterwereld met de groep Vi. Pieter Lenaerts trok dan weer naar New Delhi om er een Cd op te nemen met zijn Indische companen op sarod en tabla. Als freelance contrabassist speelt hij bij deFilharmonie en het Nationaal Orkest, en bestudeerde hij op eigen houtje de muziek van Scodanibbio, Grillo en Partch. Harpiste Jutta Troch is lid van Besides en Nadar Ensemble en organiseert het What's Next Festival. Momenteel speelt ze ook bij de alternatieve popgroep Dez Mona. In deze produktie wordt Tiptoe Company tot slot bijgestaan door percussionisten Ruud Roelofsen en Jonas D'haese.

Mauricio Kagel - 'Sonant' (1960) voor contrabas, gitaar, harp en twee slagwerkers
'Sonant en het bijna gelijktijdig ontstane 'Sur Scène' worden beschouwd als de eerste muziektheatrale composities van Mauricio Kagel. In 'Sonant' gaat het niet in de eerste plaats om de toevoeging van theatrale elementen als extraatje bij de muziek, maar om aktie als resultaat van het musiceren zélf. De fragiele grens tussen muziek maken en akteren wordt hier letterlijk onderwerp van de compositie.
De muzikanten lijken hun instrumenten af te tasten en gelijktijdig alle klankmogelijkheden uit te proberen. Hierbij wordt het visuele aspekt van het produceren van een bepaald soort klank even aantrekkelijk als de klank zélf. Kagel schrijft voor om 'zo stil mogelijk' te spelen. Het volume van de gitaar werkt daarbij als graadmeter: ze wordt hypothetisch het luidste instrument voorhanden en zo ontstaat een heel ongebruikelijk soort kamermuziek.
Af en toe moeten de musici uit hun rol van traditioneel podiummuzikant vallen: ze maken verbale geluiden tijdens het spelen, wat doet denken aan jazzmusici die zingen, grommen of (vaak volstrekt overbodige) commentaar geven tijdens hun spel. Wanneer cues worden gegeven aan elkaar of de puls met handgebaren wordt gedirigeerd, vraagt de toeschouwer zich terecht af of hij nu zit te kijken naar een concert, naar een open repetitie of zelfs een enscenering ván die repetitie. 'Sonant' is, kortom, een bijzonder en uiterst dubbelzinnig werk waarin de grens tussen het echte en het geakteerde griezelig dun is.

Maurizio Pisati - 'Studi II' (1990) voor gitaar en 'Odolghes' (2006) voor gitaar en contrabas
'Studi II' is een korte studie uit 'Sette studi per chitarra', geschreven voor Elena Casoli die de integrale reeks creëerde in 1990 in Darmstadt als gast tijdens de Ferienkurse für Neue Musik. Met deze studies had Pisati de ambitie om een nieuw concept van de gitaar en haar interne klankwereld voor te stellen. Vertrekkende van het vaak als problematisch beschouwde beperkte volume van het instrument, gaat Pisati nu net op zoek naar de kwaliteit van het nauwelijks hoorbare. Gedempte noten en tremoli, glissandi, harmonieken, net-niet-harmonieken en glijden over de snaren, kortom alle 'onconventionele' technieken nemen hierin de bovenhand op traditioneel gitaarspel.
'Odolghes' is een duo voor gitaar en contrabas dat deel uitmaakt van het imaginair muziektheater 'Theater of Dawn'. Pisati woont aan de voet van de Alpen en haalt zijn inspiratie uit legendes over berggeesten die 's morgens vroeg rondzwerven bij de overgang van halfdonker naar licht - een moment dat door de componist zelf vaak wordt aangegrepen om zijn eerste ideeën op papier te zetten. De zesde Studi voor gitaar vormde het basismateriaal voor Odolghes.

Fausto Romitelli - 'Simmetrie d'ogetti' (1988) voor blokfluit en gitaar
De Italiaanse bad boy Fausto Romitelli stond bekend om zijn aan rock, drugs en psychedelica refererende werken voor grote ensembles, zoals 'An Index of Metals' en 'Professor Bad Trip'. Hij studeerde eerst bij Franco Donatoni aan de Accademia Chigiana in Siena en werd later gedurende enkele jaren 'compositeur en recherche' aan het Ircam in Parijs. Daar werd hij beïnvloed door componisten als Grisey, Murail en Dufourt. In 'Simmetrie d'ogetti' (1988) dat hij als jonge twintiger schreef, komt hij onverwacht uit de hoek met een fijnzinnig duo voor blokfluit en klassieke gitaar. De harmonieken, arpeggio's en glissandi in de gitaarpartij vermengen zich met de delicate klankwereld van de blokfluit, dat alles meanderend op de grens der stilte. In dit jeugdwerk hoort men tevens een geleidelijke ontwikkeling van loop-achtige strukturen en de suggestie van meervoudige klanklagen, allemaal elementen die Romitelli's latere output zullen kenmerken.

Nico Sall - TACTICS (2011) voor blokfluiten, gitaar, ckontrabas, harp en electronics
Nico Sall vertelt het volgende over dit werk: "Het opzet is het volgende: de electronics bestaan uit een customised analoog circuit dat voornamelijk ruisklanken genereert. Verschillende contactpunten van het circuit zijn verbonden met stukjes geleidende tape die zijn aangebracht op de hals van gitaar en kontrabas. Beide instrumenten worden op die manier een onderdeel van het elektronisch circuit. Door het louter aanraken van de snaren wordt het signaal langs een andere weg omgeleid, waardoor de morfologie van de klank verandert.

Twee afzonderlijke elementen uit mijn vroeger werk zijn essentieel om 'Tactics' te kaderen en te motiveren. Enerzijds is er het aspekt van ver doorgedreven complexiteit en individualiteit binnen verschillende partijen van een muziekstuk. Een aspekt dat voor het eerst opduikt in 'Modular Element Series' (2006), een stuk voor variabele bezetting waarbij de muzikanten hun partij enkel individueel mogen instuderen en op de uitvoering geen rekening mogen houden met samenspel. De partijen in dit stuk zijn opgebouwd volgens grafische modellen per parameter die voor elke partij verschillend, maar op een mathematische manier aan elkaar gerelateerd zijn. Deze procesmatige aanpak boeit me in hoge mate -naast het feit dat hierdoor, althans op macronivo, estethische keuzes van de componist miniem zijn- omdat het een performatieve dimensie toevoegt aan het werk. (...)

Aansluitend bij het performatieve aspekt is er in de eerste plaats het stuk 'Perspectives vII' (2008) voor viool en electronics. Hierin dient een bewegingssensor op de boog van de viool als interface voor live processing (granulaire synthese). De boogstreken, die aan de basis liggen van de klankproduktie, sturen in dit stuk de manipulatie van diezelfde klank. Die interaktie tussen elektronika en de uitvoerder in dit stuk sluit voor mij nauw aan bij 'Tactics'. Ook hier wordt de elektronica tussen de eigenlijke klank van het instrument en het spelen als fysieke handeling geplaatst. Het procesmatige is aanwezig in de manier waarop bij de gitaar en de contrabas, die via het circuit aan elkaar verbonden zijn, de klank gevormd wordt door de combinatie van hun individuele handelingen."

Programma :

  • Mauricio Kagel, Sonant
  • Nico Sall, TACTICS
  • Fausto Romitelli, Simmetrie d'Oggetti
  • Maurizio Pisati, Studi II - Odolghes

Tijd en plaats van het gebeuren :

Concert Tiptoe Company
Dinsdag 25 oktober 2011 om 20.00 u
Logos Tetraeder Gent

Bomastraat 24-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

Extra :
Mauricio Kagel : www.mauricio-kagel.com, www.edition-peters.de, brahms.ircam.fr, UbuWeb Film en youtube
Mauricio Kagel, een inleiding..., Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
There Will Always Be Questions Enough. Mauricio Kagel in conversation with Max Nyffeler op www.beckmesser.de, 23/03/2000
'Lachen om de Dood', Jacques Kruithof, verschenen in Nieuw Wereld Tijdschrift, 1989, nummer 3, fragment opgenomen in programmaboekje deSingel, december 2000
Kagel - een schets van nabij, Luk Vaes, september 2007
Mauricio Kagel (1931-2008). Leukste componist van de twintigste eeuw op www.nrc.nl, 19/09/2008
Nico Sall : www.matrix-new-music.be en youtube
Fausto Romitelli : www.ricordi.it, brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Mauricio Pisati : www.myspace.com/mauriziopisati, en.wikipedia.org, www.composers21.com en youtube

Beluister alvast Maurizio Pisati's Studi II, gespeeld door Elena Càsoli



en Fausto Romitelli's Simmetrie d'Oggetti

01:05 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.