23/10/2011

Passie & drama met de wereldvermaarde altviolist Joeri Basjmet en het Brussels Philharmonic in Gent en Brussel

Joeri Basjmet Franz Schubert had op zijn achttiende al drie symfonieën achter de kiezen. De eerste uitvoering van zijn derde symfonie was een thuismatch. Het bedrijvige schoolorkest met Schubert als aanvoerder op viool, nam de inktverse partituur voor zijn rekening. Het dertiende strijkkwartet van Sjostakovitsj begint en eindigt met een solo van de altviool. Het noopte een violist uit het eigen strijkersensemble van Joeri Basjmet (foto) tot een transcriptie. Het langoureuze spel van Basjmet - een zeldzame ster van de altviool - en een Sjostakovitsj op het hoogtepunt van zijn somberheid zijn een voor de hand liggende paar.

Aan een tafeltje in een herberg in het mooie Grinzing, met de klanken van een sitar op de achtergrond en een glas Spritz voor hem, slingert een koortsige Schubert zijn noten op vergeelde bladen. De muziek borrelt op in zijn hoofd, zijn pen kan amper volgen. Zijn schrift is slordig, en bij het herlezen van de bladzijden is er twijfel: was dit een diminuendo? Of een accent? Het is duidelijk dat Schubert niet bezig is met zijn nalatenschap: hij componeert om zijn huur en zijn wijn te betalen. En toch is het net deze haast, deze onstuimigheid die uit zijn muziek spreekt en ze zo aantrekkelijk maakt. Vreugde vermengd met angst, enthousiasme doorspekt met vraagtekens - wat een ernst voor een 18-jarige…

Alles is al daar, alles is al gezegd. Later doet Tchaikovsky niets anders dan deze verwarring versterken, en haalt Sjostakovitsj er de extremen uit. Allebei zitten ze gevangen in een dramatische situatie: een onmogelijke liefde voor de ene, een onderdrukkend regime voor de andere. En is hun muziek, net als voor Schubert, een vlucht naar een geluk dat nooit zal bestaan...

Dmitri Sjostakovitsj / Alexander Tsjaikovski - Strijkkwartet nr 13 in een bewerking voor altviool en strijkers
Het Dertiende Strijkkwartet van Sjostakovitsj werd geceërd door het Borodin Kwartet in de Glinka Zaal in Leningrad, op 13 december 1970. Hoewel het uiteenvalt in drie grote secties (Adagio - Doppio movimento - Tempo primo) is het een compositie uit één deel, het enige van al zijn kwartetten. Die vormen trouwens, samen met zijn symfonieën, de hoofdbrok en het belangrijkste deel van zijn oeuvre. In beide genres gebruikt hij dezelfde thematiek en sommige kwartetten ontstaan in dezelfde periode als symfonieën, het zijn zowat hun 'satellieten'.

Het Dertiende Strijkkwartet in si bemol klein, opus 138 is (samen met de Veertiende Symfonie) het eerste van een aantal werken die een 'afscheid van het leven' zullen blijken. Sjostakovitsj was toen inderdaad al zwaar ziek en hij was er zich bewust van. De dood werd een obsessie.

In het Twaalfde Strijkkwartet had Sjostakovitsj al blijk gegeven van zijn vakmanschap op het gebied van serialisme. In dit Dertiende Kwartet gaat hij nog verder en behandelt hij zelfs de strijkers als slaginstrumenten - onder meer aan de hand van de 'col legno' techniek (ritmisch op de snaren slaan met het hout van de strijkstok).

De altviool opent het kwartet met een solo, een heel melodieuze en nadrukkelijk ritmische twaalftoonreeks waarvan het chromatisme benadrukt wordt door de kleine secundeafstanden. Alles is somber en pijnlijk. Het middendeel is wat levendiger en begint met een staccato van de eerste viool. Het wordt helemaal gedomineerd door een lamentatie in trioolmotief. De laatste sectie is een soort nocturne waarin de vier instrumenten samen, in eenzelfde beweging, voortschrijden als in een rouwstoet. Het kwartet eindigt met de altviool die een heel lang aangehouden noot speelt die in stijgende spanning van heel zacht eindigt met een ontzettende forte.

Alexander Tsjaikovski is één van de leden van de Solisten van Moskou, hij bewerkte Sjostakovits' Dertiende Strijkkwartet voor altviool en strijkers en noemde het 'Sinfonia'. Helemaal in de geest van Sjostakovitsj een ode aan de altviool.

Programma :

  • Pjotr Iljitsj Tsjaikovski, Ouverture 'Romeo en Julia'
  • Dmitri Sjostakovitsj, Sinfonia voor altviool en strijkers (arr. Strijkkwartet nr.13 Alexander Tchaikovsky)
  • Franz Schubert, Symfonie nr.3 in D, D 200

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic & Joeri Basjmet: Tsjaikovski, Sjostakovitsj, Schubert
Donderdag 27 oktober 2011 om 20.00 u
(Inleiding met dirigent & altviolist Joeri Basjmet om 19.15 u)
Muziekcentrum de Bijloke Gent
Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be en www.brusselsphilharmonic.be
---------------------------------
Vrijdag 28 oktober 2011 om 20.15 u
Flagey - Brussel

H.-Kruisplein 1050
Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be en www.brusselsphilharmonic.be

Bron : tekst Gert Haelterman voor programmaboekje deSingel, december 2005

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Paul Epstein's Notes on Shostakovich's String Quartets Nos. 2, 4, and 13 op saintpaulsunday.publicradio.org

Beluister alvast het eerste deel uit Sjostakovitsj' Strijkkwartet nr.13

19:05 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.