20/10/2011

De menselijke stem in nieuwe muziek : Neue Vocalsolisten op Transit

Neue Vocalsolisten Neue Vocalsolisten doen je ongetwijfeld versteld staan van zoveel ongekende eenvoud en tegelijkertijd ontzaglijke veelzijdigheid van de menselijke stem in nieuwe muziek. Filip Rathé kiest erotische poëzie als tekstmateriaal. Clara Maïda inspireert zich op de menselijke erfelijkheidsleer en schuift de structuur van het DNA in de ruimtelijke opstelling van de zangers. Het is ook uitkijken naar de radicale experimenten van Christoph Ogiermann, enfant terrible van de Duitse nieuwe muziek. Soliloquy van Rebecca Saunders tot slot is een virtuoze monoloog voor contratenor die reacties uit-lokt bij de overige zangers.

Filip Rathé over ' No marmore de tua bunda' : "Voor No Mármore de tua bunda selecteerde ik drie gedichten uit O amor natural van de Braziliaanse dichter Carlos Drummond de Andrade. Deze bundel werd posthuum uitgegeven omdat de dichter vreesde dat het publiek het werk als pornografisch zou bestempelen.
Poëzie vormt voor mij bij het componeren - ook bij instrumentaal werk zonder tekst - steeds het uitgangspunt, dat op een intuïtieve manier associatief wordt benaderd. Bij het schrijven staat geen vaststaand organisatiesysteem voorop, maar wordt wel één methode consequent gehanteerd. Deze methode bestaat erin dat elke muzikale gedachte, zowel op het vlak van het materiaal (de klank, en de associatieve ketens ermee verbonden) als wat betreft het verloop (de tijd) aan dezelfde vragen wordt onderworpen, namelijk, hoe kan een gedachte verschijnen in de volgende vijf ‘organische’ aggregatietoestanden: groei (onder welke vorm dan ook), stasis, eruptie, convulsie en resonantie (die onder meer ook afname en herinnering impliceert). Elk antwoord wordt op een onbewust associatieve manier opnieuw aan deze vragen onderworpen. Hoe kan groei afnemen, hoe kan een statisch element eruptief zijn, wat is de verandering van de verandering, …? Op deze manier wil ik een netwerk creëren dat misschien op het bewuste niveau niet onmiddellijk een logica reveleert, maar wel een onbewuste innerlijke coherentie bezit en daardoor een graad van herkenbaarheid krijgt. Een herkenbaarheid van de orde "Ik weet dat ik je reeds heb ontmoet, maar vraag me niet waar, hoe of wanneer".

Clara Maїda over 'X/Y' : "De titel X/Y slaat op chromosomen X en Y, die het geslacht bepalen binnen het menselijke genotype. Deze compositie is de eerste vrucht van een samenwerking met het departement bio-informatica van de Universiteit van Straatsburg. Het beginmateriaal van het werk is ontwikkeld uit een klankomzetting van de data van X- en Y-chromosomen. Wat betreft de harmonie zijn de klankfrequenties bepaald door de lengte van de verschillende regio’s van de DNA molecule. Zij creëren telkens een specifiek ‘spectrum’ voor elk chromosoom waaruit de twee generatieve toonverzamelingen van dit stuk zijn afgeleid. Bovendien bepalen de volgorde en het aantal herhalingen van de chemische bases in de genetische ketting van de chromosomen de ritmische reeksen. De structuur van deze twee chromosomen en de verschillende stadia van meiose (seksuele celdeling) beïnvloeden de muzikale vorm en de instrumentatie. Tijdens het zeer dynamische proces van de meiose bewegen mannelijke en vrouwelijke chromosomen zich op zeer precieze wijze binnenin de cel. Zij bewegen zich voortdurend tussen het centrum, waar hun materiaal opnieuw gecombineerd wordt, en de periferie. Naar analogie met dit biologische model is het eerste deel van het stuk opgebouwd rond twee entiteiten – vocaal en percussief – die hun instrumentatie continu met elkaar uitwisselen. Als het centrale trio percussief is, dan is het perifere kwartet vocaal en omgekeerd. Op die manier kunnen we deze twee timbres horen reizen tussen het centrum en de periferie, net zoals chromosomen tijdens de meiose. Dit stuk stelt niet alleen de identiteit van man en vrouw in vraag, maar ook liefde en verlangen. Zoals de psychoanalyse reeds bewezen heeft overstijgt dit laatste in sterke mate het biologische. De verbeelding is fundamenteel. De zoektocht naar liefde verbindt het 13 Zelf en het Andere. De onrust van de muzikale situaties verklankt de ontwrichting en de emotionele fragiliteit waarin deze zoektocht ons werpt. Men kan zichzelf vinden of juist verliezen in dit multifractale spiegelspel. Want x en y zijn ook bekend als de ongekende factoren in mathematische vergelijkingen. Wat nemen we waar van deze andere die tegelijkertijd dezelfde en toch verschillend is? Werkelijkheid en Verbeelding botsen met elkaar in de mate dat het affect intens is. Is de ander kennen of zichzelf kennen wel mogelijk achter deze vertekenende sluier? Deze verklanking van liefde verschijnt uit ons diepste innerlijke, uit ongekende psychische zones. Dat is waarom zij gefilterd wordt door verscheidene resonatoren doorheen het stuk. "

Christoph Ogiermann over 'inner empire: I. sie verpassten alle tiere' : " DIEREN kunnen omwille van hun lichaamsbouw niet zoals MENSEN klanken uit het binnenste van hun lichaam met het strottenhoofd CONTROLEREN; daarom drukt hun innerlijk zich op veel directere en bijgevolg ook aandoenlijkere wijze uit. Voor MENSEN: herhalingen helpen. Controle uitschakelen. Ook tijd helpt. En uitputting. Blijven hangen. Soms ook onoverkomelijke moeilijkheden. Angst. Foute tongposities. Hulpmiddelen. Fouten. sie verpassten alle tiere [zij misten alle dieren] is een deel uit een tekst van de schizofrene schrijfster Unica Zürn dat ik woord voor woord in zijn tegendeel veranderd heb. De oorspronkelijke tekst zou dus: hij ontmoet geen mensen, of ook: het treft geen mensen geweest kunnen zijn. De ‘vertoonde’ tekst in deel I is afkomstig uit Franz Jungs autobiografie. Hij beschrijft een hond op een plein in de jonge Soviet-Unie, een hond die zinderend in de zon door een schijnbare dommeling energie opdoet: de hond in de brandende zon....de hond slaapt? 15 ....de instincten, die niet verbruikt....belemmerd....blijven steken, zinderen onder de stralen van de zon....komen ze tot rust? ... zorgt innerlijke bewegingsloosheid voor een nieuw evenwicht?.... wordt er een nieuwe krachtbron aangesproken?....de hond wordt moe en tegelijkertijd waakzaam gespannen....de seconde voor het losmaken van alle instincten....de sprong naar voren.... De passage is vreemd en niet duidelijk, en in mijn stuk gaat het niet om DIEREN. De dynamische vorm van dit eerste deel van inner empire is vertraging, eerder anticlimax. Deze vorm geeft de muzikanten ruimte voor eigen DIERPOGINGEN. Hoe ver komen we? Mijn angst tot aan de eerste geslaagde quasi dierlijke expressie, dan opluchting, dan...? inner empire: I. sie verpassten alle tiere werd geschreven in opdracht van TRANSIT voor Neue Vocalsolisten, die het werk creëerden op 22 oktober 2011 tijdens het TRANSIT festival. "

De Britse, maar momenteel in Berlijn wonende componiste Rebecca Saunders studeerde aanvankelijk viool, maar schakelde over op compositie. Ze kreeg les van Wolfgang Rihm in Karslruhe, maar begon en eindigde haar studies in Edinburgh. Saunders won diverse prijzen en gaf les tijdens de internationale bekende zomercursussen in Darmstadt. Tijdens het concertseizoen 2005-2006 was ze huiscomponist van het Konzerthaus Dortmund en enkele jaren later van het Huddersfield Contemporary Music Festival en de Staatskapelle Dresden dat haar 'Traces' tijdens de Londense Proms speelde.

Het in totaal twintig minuten durende 'Soliloquy' werd geschreven in opdracht van de Neue Vocalsolisten en het festival Tage für Neue Musik Zürich. Het werk maakt gebruik van zes stemmen, waarbij contratenor Daniel Gloger een centrale rol vervult. Hij zet moederziel alleen in, op het randje tussen zingen en zwijgen. Geleidelijk aan duiken de anderen op: blazend, zingend, reutelend en zoemend. Zeker in het begin van 'Soliloquy' is elke stem individueel hoorbaar. De muziek en de zangers staan te kijk, nergens hebben ze iets om zich achter te verbergen.

Programma :

  • Filip Rathé, No marmore de tua bunda (2011, creatie)
  • Clara Maїda, X/Y (2011)
  • Christoph Ogiermann, inner empire (creatie)
  • Rebecca Saunders, Soliloqui (2007)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Neue Vocalsolisten : Filip Rathé, Christoph Ogiermann, Rebecca Saunders, Clara Maïda
Zaterdag 22 oktober 2011 om 14.00 u
(inleiding door componisten om  13.30u)
Kunstencentrum STUK Leuven
Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be, www.stuk.be en www.neuevocalsolisten.de

Extra :
Filip Rathé op www.matrix-new-music.be en www.spectraensemble.com
Clara Maïda : www.claramaida.com
Christoph Ogiermann : www.myspace.com/ogiermann en youtube
Rebecca Saunders op nl.wikipedia.org, ww.edition-peters.com en youtube
Rebecca Saunders, Soliloquy (fragment) door Neue Vocalsolisten, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 1/10/2011 (met tijdelijke audio)

Elders op Oorgetuige :
Een weekend lang kleurrijke nieuwe muziek op Transit 2011, 19/10/2011
Madrigalen op getormenteerde of hilarische wijze met Neue Vocalsolisten in Leuven, 18/10/2011
Adembenemend concert met het BBC Symphony Orchestra in de Genstse Sint-Baafskathedraal, 27/09/2011

19:01 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.