18/10/2011

Nadar brengt werk van Simon Steen-Andersen, Johannes Kreidler en Stefan Prins in deSingel

Nadar Het jonge Vlaamse ensemble Nadar maakt furore in binnen- en buitenland. Naast componist-dirigent Daan Janssens en componist-pianist Stefan Prins is de Deense componist en rijzende ster Simon Steen-Andersen een van de artiesten in residentie. Hun programma voor de Muziekstudio van deSingel begint met het lijfstuk 'Nothing Integrated' van Steen-Andersen. Een werk voor extreem versterkte klarinet, percussie, cello en live video. 'Musik mit Musik' is het credo van de jonge Duitse componist Johannes Kreidler. Ook voor 'In Hyper Intervals' gebruikt hij een gigantische database aan samples, versnipperd en vervormd in dialoog met akoestische instrumenten. In 'Fremdkörper #1' van Stefan Prins worden vier instrumenten en live electronics versterkt door gitaarversterkers. In het tweede luik van het concert wordt het publiek uit de concertzaal geleid en naar de Blauwe Foyer gebracht waar Kreidlers 'Fremdarbeit' in een informele setting staat. Aan het eind wacht je daar een frisse pint.

Nadar Ensemble werd in 2006 opgericht door een aantal jonge muzikanten, afgestudeerd aan verschillende conservatoria over heel Vlaanderen. Gedreven door een gemeenschappelijke passie voor hedendaagse muziek, probeert Nadar in zijn repertoire de jongste generatie nationale en internationale componisten centraal te stellen. Het ensemble doet dat door onder meer workshops te geven, compositieopdrachten uit te schrijven, een groot belang aan creaties te hechten en zeer nauw met componisten samen te werken. Zo is bijvoorbeeld Simon Steen-Andersen (van wie Nadar dit jaar een monografische Cd opneemt) composer-in-residence sinds 2007 en is er een intense meerjarige samenwerking met de Duitse componist Johannes Kreidler.

Simon Steen-Andersen (1976) studeerde compositie aan het conservatorium van Arhus, Freiburg, Buenos Aires en Kopenhagen. Hij kreeg les van onder meer Bent Sorensen en Mathias Spahlinger. Andersen won reeds verschillende prijzen (oa de Kranichsteiner prijs in Darmstadt, Presence China 2008, ...) en zijn muziek wordt gespeeld op festivals over de hele wereld door tal van vooraanstaande ensembles en orkesten.

Bijgeluiden en choreografische bewegingen zijn twee constanten in de muziek van Steen-Andersen; muziek die gaat over gebaren, beweging en energie. Nothing Integrated is geschreven voor "extremely amplified" klarinet, slagwerk, cello en live video. De acties van de spelers lokken videobeelden op verschillende schermen uit, niet synchroon, niet met een 'controleerbare'’ delay maar met een eigen programma dat de projectie van de beelden ritmeert. Het beeld zelf is deels abstract, nu en dan kan je een hand vermoeden, zie je een oog, een mond of een ander herkenbaar object. Maar plots verschijnt de partituur en lopen beeld en klank wel synchroon. De muziek is deels percussief op alle instrumenten, bestaat deels uit afgezonderde klanken, waarbij de versterkte instrumenten nagenoeg elektronisch klinken. De compositie is ook opvallend 'traag' omdat vele fases met beeld 'stil zijn': de muziek stopt voor het beeld en omgekeerd.

De Duitse componist Johannes Kreidler (1980) studeerde van 2000 tot 2006 aan de Musikhochschule Freiburg. Hij kreeg daar compositie van Mathias Spahlinger, muziektheorie van Eckehard Kiem, orgel van Helmut Deutsch, piano van Felix Gottlieb en elektronische muziek van Messias Maiguashca en Orm Finnendahl. Daarnaast studeerde hij ook filosofie en kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Freiburg. Via een beurs van de Europese Gemeenschap kon hij van 2004 tot 2005 aan het Instituut voor Sonologie in Den Haag studeren. Sinds 2006 doceert hij solfège en elektronische muziek aan de Hochschule für Musik und Theater in Rostock en aan het Hochbegabtenzentrum van de Musikhochschule in Detmold. Over het algemeen worden zijn composities als elektroakoestische beschouwd. Sommige werken werden op verschillende internationale tv-zenders uitgezonden.

Voor 'Fremdarbeit' heeft Johannes Kreidler samengewerkt met musici uit lageloonlanden: de Chinese componist X. Xiang uit Peking en een Indische audio-programmeur kregen de opdracht om 'stijlkopieën' of 'plagiaat' van Kreidlers eigen werk te maken. Hij gaf hen een aantal recente composities waarin hij zelf uitgebreid gebruik maakt van samples, meestal uit de popmuziek. Door zijn muziek te baseren op de sample of het citaat wil hij vragen stellen over de identiteit van de componist en ook van de compositie, over de rol van de media en uiteraard ook de vraag naar het auteursrecht in het digitale tijdvak, als een vorm van politiek en maatschappelijk engagement

Hij gaf Xiang 'Dekonfabulation, Kantate No future now”, met als bijkomende opdracht wat ragtime en samples van Maria Callas in te bouwen (in het laatste deel). Omdat China bekend staat voor plagiaat op allerlei gebied koos hij een componist in dat land. Xiang aanvaardt compositieopdrachten vanaf 10$, staat vermeld op zijn website. Het gaat dan meestal om muziek voor huwelijken of begrafenissen. Voor 30$ heeft hij Kreidiers opdracht aanvaard. De Indische programmeur R. Murraybay kreeg als opdracht een computerprogramma uit te werken, uitgaande van dezelfde composities die Xiang gekregen had. De kostprijs was 15$. Murraybay kon met zijn programma de werken van Kreidier analyseren en vond dat deze 25% sarnples bevatten, waarvan 70% popmuziek, 20% gesproken samples en 10% klassieke muziek. De hoeveelheid origineel materiaal die random gegenereerd is, blijft beperkt tot 35%. Het programma analyseerde ook volumes, timbres. stijl (pointillistisch tegenover lineair bijvoorbeeld). Uit deze stijlanalyse heeft Murraybay dan zelf een nieuwe stijlkopie 'afgeleid'.

Om de samples op een degelijke wijze te kunnen uitvoeren worden instrumenten speciaal behandeld. Zo is het keyboard in twee helften gesplitst. de bovenste toetsen klinken normaal, op de toetsen van de onderste helft zijn samples uit pop, klassieke muziek. Indische muziek en andere bronnen geprogrammeerd. Het klankresultaat is complex, snel wisselend, meerlagig heftig ritmisch. De herkenbaarheid van samples of citaten varieert sterk, maar herkenbaarheid is absoluut niet de hoofdbedoeling. Het probleem van het werken met citaten is daarmee (gedeeltelijk) opgelost: zodra Alban Berg, Bernd Alois Zimmermann of Luciano Berio met citaten gingen werken, verschoof de aandacht van de luisteraar naar het 'niet te missen' citaat. het moment van de herkenning, waardoor een volledige compositie 'misleid' werd naar de citaten. De componist wilde ook dat het citaat herkenbaar was als een betekenis meer, een toegevoegde dimensie aan zijn compositie. Bij Kreidier ligt dat heel anders, er is een overvloed aan citaten, zoals gezegd veelal quasi onherkenbaar; samples zijn opeengestapeld, aangewend in complexe combinaties of gehelen. De rijkdom van de sample, de reden om die te gebruiken, is immers dat het interessant materiaal is, dat een plaats krijgt in de nieuwe compositie.

'Fremdarbeit' wekte heel wat reacties op in Duitsland. Het feit dat Kreidler voor een kleine som geld iemand uit een laagloonland zelf 'uitbuitte', werd hem verweten, terwijl hij zelf in publiek zei dat hij 1500 euro voor deze compositieopdracht had gekregen. Het feit dat hij iemand anders 'zijn' muziek laat componeren, waardoor effectief de vraag naar auteur en auteursrechten onoplosbaar wordt, werd hem eveneens verweten. Kreidler antwoordde dat dat met globalisering te maken heeft, dat het keyboard dat hij gebruikt hoogstwaarschijnlijk ook in China gemaakt is, net als de kleren van vele mensen (ook in zijn publiek), maar dat daartegen niemand protesteert. Verder zei hij dat het zeker om 'zijn' muziek gaat, zelfs wettelijk. omdat hij die gekocht heeft.

Kreidler contesteert ook het oordeel van het publiek. Vele mensen zeggen hem dat zijn stukken beter zijn dan de stijlkopieën van de Chinese en Indische muzikant Hij meent dat dat een soort 'conditionering' is omdat het publiek wist wat van wie is. Zelf schat hij de bestelde stukken hoog in omdat ze bijna een remix zijn van zijn eigen muziek en daardoor echt niet minderwaardig aan het origineel kunnen zijn. De veroordeling van de kopie zou dus integendeel een veroordeling van het origineel met zich meebrengen.

'In Hyper Intervals' is een compositie in zes delen voor viool, klarinet (en basklarinet), slagwerk, piano en sampler. De tape bevat samples van zeer uiteenlopende aard. Het materiaal op de tape is door Kreidler in detail beschreven: bij elke tussenkomst van de sampler geeft hij op de partituur een omschrijving van het materiaal, zoals: fragment in een gelijkmatig ritme, dicht veld van fragmenten, punten-veld van fragmenten, Wellness-Musik, korte geaccentueerde fragmenten, restanten, Motorrad-Sequenzen, pop rock noisy, enzovoort Het thema van het stuk is de fragmentering en 'Uberschreibung' van soundfiles.. Kreidler werkt met een zelf ontworpen computerprogramma, COIT, dat staat voor Calculated Objects in Time. Op het computerscherm kan hij 'objecten', een soort symbolen, uitzetten in de tijd en daardoor visueel een muzikaal verloop programmeren, met dense en minder dense, hoge en lage momenten en meer gradueel bepaalbare categorieën. Daarna worden de 'objecten' omgezet in het klassieke notenbeeld. COIT laat toe op een snelle wijze zeer complexe of 'volle' notenbeelden te ontwerpen, onvergelijkbaar sneller dan het handwerk van het noot voor noot neerschrjven. Het programma is ook erg soepel in het aanbrengen van veranderingen binnen een passage. Kreidler gebruikt COIT voor ruwe concepten, die hij achteraf meer verfijnt in het klassiek genoteerde notenbeeld. Hij omschrijft zijn gebruik van COIT als het bepalen van regels, volgens dewelke muzikale elementen zich moeten gedragen en de afwijking of uitzondering, waarbij de regel overtreden wordt. Zo formaliseert hij zijn compositorische werkwijze in processen (regels) met onverwachte elementen die bedoeld zijn om het geheel interessant en spannend te maken.

Componist, improvisator en pianist Stefan Prins begon als zevenjarige piano te spelen aan de muziekschool van Borgerhout en volgde nadien ingenieursstudies aan de VUB. Daar verbreedden zijn muzikale horizonten van het uitvoeren van muziek naar het improviseren en componeren. Nadat hij in 2002 afstudeerde als burgerlijk ingenieur, volgde hij een opleiding piano en compositie aan het Conservatorium van Antwerpen en een specialisatie aan de afdeling sonologie van het Conservatorium van Den Haag (2004 - 2005). Als uitvoerend muzicus creëerde hij, naast eigen werk, ook muziek van o.m. Karlheinz Essl, Mark Applebaum en Richard Barrett. Zijn interesse in de mogelijkheden van de technologie in een muzikale context, heeft zich sindsdien vertaald in zijn werk. De virtuele motor daarachter is het permanent in vraag stellen van bestaande mechanismen, tradities, denk - en werkwijzen en de daaruit voortvloeiende zoektocht naar actuele en zinvolle relaties tussen componist, partituur, muzikant, technologie, luisteraar, cultuur en maatschappij.

Stefan Prins over Fremdkörper : " Het Duitse woord "Fremdkörper" verwijst heel direct naar die donkere pagina in de westerse geschiedenis, waarin al wat vreemd was, in elke betekenis van het woord, uit de 'Arische' samenleving werd geweerd, gaande van al dan niet aanwijsbare 'vreemdelingen' tot minder aanwijsbare invloeden uit 'vreemde' landen/ culturen/filosofieën. Maar het Duitse substantief heeft ook een tweede betekenis: 'vreemd object, indringer'. Ten slotte valt nog op te merken dat dit Duitse woord tegelijkertijd enkelvoudig en meervoudig is. Al deze betekenissen hebben op een of andere manier hun weg gevonden in de conceptie en uitwerking van deze homonieme compositie.
Zo is elke muzikant bijvoorbeeld verbonden aan een gitaarversterker die naast hem/haar op het podium staat; een waarlijk fremdkörper. De traditionele singulariteit van de musicus op het podium wordt op deze manier doorbroken: de muzikant krijgt een aanwijsbaar, extra lichaam, een verlengstuk, waarin zijn klank ofwel versterkt wordt, ofwel vervangen wordt door een op voorhand opgenomen soundtrack op basis van bewerkte instrumentale samples van het respectievelijke instrument. Dit laatste gebeurt op de momenten dat het instrument niet speelt. Wanneer het instrument vervolgens opnieuw begint te spelen, wordt de soundtrack volautomatisch 'on hold' gezet, totdat het instrument opnieuw zwijgt. Op deze manier is er een constante wisselwerking tussen twee muzikale teksturen die in elkaar 'indringen' als vreemde objecten. Het instrument en de versterker zijn op dit moment twee fundamenteel van elkaar verschilllende objecten. In de loop van de compositie zullen beide 'lichamen' echter verschillende andere gedaantes aannemen en evenzeer versmelten tot één enkel 'extended body'.
Ook voor de micro-samenstelling van de electronische soundtrack is gebruik gemaakt van processen van intrusie en besmetting. De granulaire processen op basis waarvan de soundtrack werd gemaakt, grijpen op verschilllende manieren in op vier 'buffers' (lichamen), waarin zich telkens het op voorhand opgenomen materiaal van het respectievelijke instrument bevindt. Dit materiaal werd dan in meerdere of mindere mate gepenetreerd door materiaal uit de andere buffers om tot de uiteindelijke soundtrack te komen.
Ook bij het bespelen van de instrumenten worden vreemde objecten gebruikt, zoals een handventilator, platenspeler, ballonnen, lepels, chopsticks, sponsjes en ander huis-, tuin- & keukengerief. Tenslotte is er ook nog de kwestie van de 'vreemde invloeden'. Het moge duidelijk zijn dat zowel de klankwereld en de energie van de vrije improvisatiemuziek als die van de 'noise'-muziek van essentieel belang is geweest voor de genese van Fremdkörper." (*)
Fremdkörper werd geschreven voor Nadar in opdracht van Jeugd & Muziek Vlaanderen en werd op 9 december 2008 in Logos Foundation gecreëerd.

Programma :

  • Simon Steen-Andersen, Nothing Integrated (2007, Belgische creatie)
  • Johannes Kreidler, In Hyper Intervals (2006-2008)
  • Stefan Prins, Fremdkörper #1 (2008)
  • Johannes Kreidler, Fremdarbeit (2009, Belgische creatie)
  • Johannes Kreidler, Aktionen (video-installatie) Johannes Kreidler

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nadar : Simon Steen-Andersen, Johannes Kreidler, Stefan Prins
Donderdag 20 oktober 2011 om 20.00 u
(Yves Knockaert in gesprek met Johannes Kreidler en Pieter Matthynssens om 19.15 u)
deSingel muziekstudio - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.nadarensemble.be

Bronnen : (*) Stefan Prins op www.stefanprins.be en tekst Yves Knockaert voor deSingel, oktober 2011

Extra :
Simon Steen-Andersen : www.simonsteenandersen.dk, www.danishmusic.info en youtube
Johannes Kreidler : www.kreidler-net.de en youtube
Stefan Prins : www.stefanprins.be en www.matrix-new-music.be

21:55 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.