17/10/2011

Mini-festival rond de tachtigste verjaardag van Sofia Goebaidoelina in Amsterdam

Sofia Goebaidoelina Samen met Asko|Schönberg, Concertgebouw en Muziekgebouw aan 't IJ presenteert het Koninklijk Concertgebouworkest in Amsterdam een mini-festival rond de tachtigste verjaardag van Sofia Goebaidoelina, grande dame van de Russische muziek. Op 24 oktober 1931 werd ze geboren in Tsjistopol,  halfweg tussen Moskou en de Oeral. Deels Russisch, deels Tataars groeide ze op in het drukkende communistische klimaat en studeerde ze aan de conservatoria van Kazan en Moskou. Haar moderne idioom leidde ertoe dat haar werk nauwelijks uitgevoerd werd en ze haar geld moest verdienen met filmmuziek.

Het was Sjostakovitsj die haar een hart onder de riem stak en met name violist Gidon Kremer en dirigent Gennadi Rozhdestvenski zorgden voor haar doorbraak in de jaren tachtig onder meer met het indrukwekkende en voor haar typerende werk Stimmen… Verstummen. Elmer Schönberger en Reinbert de Leeuw maakten haar geliefd in Nederland.

De bijzondere magische eigenheid van haar muziek verraadt haar afkomst ver oostelijk van Moskou, maar ook haar voorliefde voor totaal verschillende componisten als Bach en Cage. Essentieel is de spirituele dimensie: in vrijwel al haar composities probeert Goebaidoelina een mystieke tijdloosheid in klanken te vangen, het oermoment van de waarheid om te zetten in een lineair proces.

Sinds 1992 heeft ze Rusland verlaten en woont ze in Hamburg. Tijdens dit festival wordt haar werk gecombineerd met andere componisten die hun vaderland verlieten en als expats door het leven gingen. Varèse vertrok in 1915 met tachtig dollar naar New York, en schreef gefascineerd door de nieuwe wereld zijn grootse orkestwerk Amériques. Ook hij was niet bang om zijn eigen koers te volgen.

Sofia Asgatovna Gubaidulina werd geboren op 24 oktober 1931 in Tschistopol, een klein dorpje aan de Wolga in de Tataarse republiek van de voormalige Sovjet-Unie. Op jonge leeftijd verhuisde de familie naar Kazan. Ze studeerde af aan het conservatorium van Kazan in het jaar 1954 voor piano en compositie en vervolgde haar studies compositie aan het 'Tsjaikovski-conservatorium' van Moskou waar ze afstudeerde in het jaar 1961 als studente van professor Vissarion Shebalin.

Sofia Gubaidulina is een componiste uit de zogenaamde 'Tweede Generatie' van de 20ste eeuwse Russische componisten. De 'Eerste generatie' telt namen als Prokofiev en Sjostakovitsj, in de 'Derde generatie' vindt men bijvoorbeeld Zjoekov en Berinski, terwijl de vierde bestaat uit de jongste, zojuist afgestudeerde componisten. Van de 'Tweede generatie' behoren Schnittke en Gubaidulina samen met Oestvolskaja en Denisov tot de bekendste.

Sofia Gubaidulina staat bekend als een zeer bevlogen en dramatische toonkunstenares met een ongewoon rijk kleurenpalet. Een essentieel kenmerk van haar oeuvre is de bijna volledige afwezigheid van 'absolute' muziek. Het merendeel van haar werken heeft namelijk opvallend aanwezige 'buiten-muzikale' dimensies als poëzie (getoonzet dan wel verklankt) of een ritueel. Daarbij is haar instrumentgebruik volstrekt eigenzinnig. Aan het eind van de zeventiger jaren werd haar religieuze persoonlijkheid steeds meer en meer herkenbaar in haar composities. Nog steeds werd religie en religieuze kunst in deze tijd zwaar onderdrukt in de voormalige Sovjet-Unie. Toch schreef Sofia Gubaidulina composities als bijv. het vioolconcerto 'Offertorium'  voor de Letse violist Gidon Kremer of haar 'Seven Last Words' voor cello, bajan en strijkorkest opgedragen aan Vladimir Toncha en Friedrich Lips, een werk dat in de USSR gepubliceerd werd onder de niet-religieuze titel 'Partita'.

Sofia Gubaidulina : "I am a religious Russian Orthodox person and I understand 'religion' in the literal meaning of the word, as 're-ligio', that is to say the restoration of connections, the restoration of the 'legato' of life. There is no more serious task for music than this."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Expats - Goebaidoelina 80
Van woensdag 19 t.e.m. donderdag 27 oktober 2011
Op verschillende plaatsen in Amsterdam


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.aaaserie.nl

Extra :
Sofia Goebaidoelina op www.schirmer.com, brahms.ircam.fr en youtube
Sofia Goebaidoelina : Trancendentale muziek op www.musicalifeiten.nl
De nacht is verloren gegaan. Essay over Goubaidulina, Rob Zuidam in NRC Handelsblad op 13/04/2001

20:01 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.