11/10/2011

The Desert Music : Reich versus Beethoven

Steve Reich Met grote orkestrale bezettingen heeft Steve Reich (foto) steeds een wat moeizame relatie gehad. Deze grondlegger van de minimal music verkiest doorgaans de wendbaarheid van compacte ensembles, of polyfone weefsels van dezelfde instrumenten. Enkel halverwege de jaren 1980 greep hij naar de rijke mengkleuren van een orkest. Van zijn drie orkestwerken is The Desert Music veruit het indrukwekkendste. Reich zet de poëzie van William Carlos Williams op muziek voor groot koor en orkest met zijn favoriete percussie-instrumenten in een centrale rol. "It is a principle of music to repeat the theme. Repeat and repeat again," herhaalt het koor minutenlang in een dichte canon. Reden te meer om Reichs werk te confronteren met de meest motorisch-repetitieve van Beethovens symfonieën: de Vijfde.

Steve Reich - The Desert Music
De titel van Reichs 45 minuten durende compositie in vijf 'movements' is overgenomen van de gelijknamige verzameling gedichten van William Carlos Williams, The Desert Music. De vijf delen zijn formeel opgevat als ABCBA. De overeenkomsten tussen de hoekdelen liggen in het snelle tempo en hetzelfde harmonisch verloop. Het tweede en vierde deel zijn moderato en gebruiken naast hetzelfde harmonisch verloop ook dezelfde tekst. Het middendeel valt uiteen in drie onderdelen (1 langzaam, 2 gematigd, 3 langzaam; zonder pauzes in elkaar overlopend), waarvan het eerste en het derde ook dezelfde tekst gebruiken. De teksten van de delen II, III en IV komen alle uit The Orchestra en hebben bijgevolg een relatie met muziek, met 'repetitie' bijvoorbeeld, de typische eigenschap van de minimal music van Reich. Naast de gedichten van Williams zingt het koor ook 'vocalise syllables', betekenisloze klanken die een 'woordloos' antwoord zijn op de inhoud van de gedichten, zeker op de zin 'Well, shall we think or listen?'

Reich ziet in The Desert Music een soort synthese van de evolutie die hij tot dan toe heeft ondergaan. In werken voor kleine bezettingen tastte Reich telkens de mogelijkheden van de repetitieve stijl af: addition, augmentation, pattern music met phase shifting en gradual shifting en gradual processes. Dat kan worden aangevuld met canon, imitatie, polyritmische opeenstapelingen, rijke klanktexturen en eenvoudige verdubbeling (bijvoorbeeld van stemmen door instrumenten in The Desert Music, wat hij al deed in het vroege werk Drumming). De gelijktijdige combinatie van deze technieken in over elkaar schuivende versterkende en verzachtende lagen, bereikte zijn eindfase in werken voor grote bezettingen: Music for Eighteen Musicians en Music for a Large Ensemble. Met uitgebreide orkesten en groepen werkte Reich dan verder in de jaren 1980: Three Movements en Four Sections voor orkest en The Desert Music. Doorheen deze grote evolutie blijft één zaak altijd bewaard: de puls. Het is de constante ritmische puls die de stuwing aan de muziek geeft, alomtegenwoordig, enkel veranderend van tempo: slow, moderate, fast.

Reich heeft sinds zijn jeugd een grote bewondering voor de poëzie van W.C. Williams gehad, maar hij apprecieerde vooral het late werk, geschreven tussen 1954 en zijn dood in 1963. De teksten voor The Desert Music komen dan ook uit die periode. Dat is niet zonder reden: Williams ging in The Orchestra dieper in op de aanval met atoombommen op Hiroshima en Nagasaki (Man has survived hitherto because he was too ignorant to know how to realize his wishes. Now that he can realize them, he must either change them or perish.'). Dat is de betekenis van de 'desert' voor Reich: dat de mens zijn wereld tot woestijn, tot onleefbare woestenij kan maken. Reich verwijst naar het Nieuwe Testament, waarin Jezus in de woestijn geconfronteerd werd met de duivel, de bekoring van het kwaad. Hij refereert aan de verhalen van Paul Bowles die de woestijn associeert met hallucinatie en waanzin: 'It threatens one's normal thinking.' Er is volgens Reich nog een andere woestijn, in New Mexico, waar de meest gesofisticeerde wapens ontwikkeld en getest worden. Terwijl Reich The Desert Music componeerde, ging een sirene af. Dat zag hij als een teken dat de sirene in het stuk moest en dat is te horen in de glissandi op de altviolen in het derde deel.

Programma :

  • Ludwig van Beethoven (1770-1827), Symfonie nr. 5 in c, opus 67
  • Steve Reich (1936), The Desert Music (1982-84), arr. Alan Pierson (2001)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic & VRK : Beethoven, Reich
Vrijdag 14 oktober 2011 om 20.15 u
(Introductie met Mark Janssens om 19.30 u )
Flagey - Elsene
H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.vlaamsradiokoor.be
------------------------------------
Zaterdag 15 oktober 2011 om 20.00 u ( Inleiding door Yves Knockaert om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.vlaamsradiokoor.be

Bron : tekst Yves Knockaert voor het Concertgebouw

Extra :
Steve Reich op www.stevereich.com, en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Steve Reich (1936 - ) : Groot minimalist op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Desert Light : muziek als grenzeloos landschap, 10/10/2011

Beluister alvast het eerste deel van Steve Reichs 'The Desert Music'

12:28 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.