10/10/2011

Herbeleef een brok geschiedenis van de 20ste eeuw met Bl!ndman sax en drums in Leuven

BL!NDMAN Herbeleef een brok geschiedenis van de 20ste eeuw... Bl!ndman  sax en drums gaan aan de slag met  2 piano's op de tonen van Maximalist!. Dit legendarische ensemble stond in 1983 mee aan de succesvolle wieg van de dansproducties van Rosas en Wim Vandekeybus.

Maximalist! Brussel 1983: tegendraadse musici uit de rock, jazz, avant-garde en klassieke muziek groepeerden zich rond Rosas danst Rosas van Anna Theresa De Keersmaeker. Ritmische stuwing, luid klankniveau, bezwerende herhalingen én ook ongewoon instrumentarium (spiegels, schuim, pianokader...) waren het keurmerk. Voor Thierry De Mey en Peter Vermeersch was de Amerikaanse minimal music met zijn zinderende intensiteit dé bron van inspiratie. Louis Andriessen laat meer vrijheid toe Worker's Union met variabele toonhoogtes. En Philip Glass herhaalt continu één muzikaal patroon in zijn Similar Motion.

Voor de dansproductie 'Rosas danst Rosas' van Anne Teresa De Keersmaeker sloegen twee jonge componisten, Thierry De Mey en Peter Vermeersch, in 1983 de handen in elkaar voor de muziek. Het was het eerste wapenfeit van wat meteen daarna de groep Maximalist! zou worden. Een groep, geen 'ensemble', want bij Maximalist! volgden de artistieke keuzes allerminst de veilige klassieke paden. Ze speelden enkel composities van groepsleden, en de structuren mochten dan wel beredeneerd zijn - een fascinatie voor complexe canons uit de renaissance en voor de geraffineerde ritmische structuren van de Amerikaanse minimal music in het algemeen en van Steve Reich in het bijzonder is overduidelijk - ze werden gemengd met de klankfantasie van avant-garde jazz en gespeeld met de rauwe directheid van rock. Het was niet voor niets een groep met een uitroepteken in de naam. Een naam die trouwens meteen ook aangaf dat het minimalisme dan wel de belangrijkste invloedssfeer in hun muziek was, maar dat ze scherper, dissonanter, ruiger klonken dan de soms wat behaaglijke consonantie van de Amerikanen.

Het verhaal van Maximalist! is ook dat van de Flemish wave in de danswereld. Met muziek voor sleutelwerken van Rosas en Wim Vandekeybus tekenden de Maximalisten voor de sound van de inter-nationale doorbraak van de Vlaamse hedendaagse dansscène. Hun concerten speelden zich niet zozeer af op de traditionele concertpodia, maar als live muziek bij dansvoorstellingen, naast de catwalk van modedefilés en in clubs. Hoewel Maximalist! slechts vijf jaar bestond, vervult de groep nog steeds een sleutelrol in de Belgische muziekscène. Want ook na 1989 zetten de groepsleden hun werk verder in andere formaties, en werkten ze zo deels ook aspecten van de geest van Maximalist! verder uit, hetzij als componist, hetzij als leden van diverse ensembles en groepen, of beide: Thierry De Mey en Walter Hus profileerden zich verder als componist, Eric Sleichim richtte BL!NDMAN op (met het uitroepteken als referentie aan Maximalist!), waarvoor hij ook als componist zou werken, Jean-Paul Dessy is de drijvende kracht achter Ensemble Musiques Nouvelles en steeds actiever als componist, Dirk Descheemaeker, Jean-Luc Plouvier en François Deppe trokken naar Ictus en Peter Vermeersch vervolgde als componist een weg steeds verder in de richting van niet-klassieke genres, met groepen als X-legged Sally (waarin ook Sleichim en Plouvier speelden) en tegenwoordig vooral Flat Earth Society.

De kern van dit concertprogramma ontstond in 2003, toen BL!NDMAN zijn eigen vijftiende verjaardag - en meteen ook de twintigste verjaardag van de oprichting van Maximalist! - vierde door een selectie van het Maximalist!-repertoire weer tot leven te wekken. Deze selectie wordt gecombineerd met twee absolute referentiewerken uit de minimal music, zodat het programma als geheel een keten van invloeden en verbanden weergeeft: de minimalistische werken waar Maximalist! zoveel inspiratie uit putte en het Maximalist!-oeuvre waar Eric Sleichim op verder zou bouwen met BL!NDMAN.

'Music in Similar Motion' geldt als één van de meest radicale werken van Philip Glass. De basisprincipes van de minimal music zijn er zeer helder in uitgewerkt: een uiterst beperkt basismateriaal, dat volgens een uitgekiend, rechtlijnig proces stelselmatig wordt uitgebreid en weer ingeperkt. De indruk kan ontstaan dat door hardnekkig vast te houden aan diezelfde kernachtige motieven, deze muziek vooral hetzelfde herhaalt - vandaar ook de term 'repetitieve muziek' die vaak circuleert als alternatief voor minimal music. Maar veel belangrijker dan het herhalende karakter is de heel systematische manier waarop motieven uitbreiden, krimpen en steeds anders gecombineerd worden. Zo start het werk met een patroon van 2+3+3 achtste noten, in de volgende unit is dat uitgebreid tot 2+3+3+3, in de derde unit komt er één toonhoogte bij (vijf in plaats van vier verschillende toonhoogten) en krijg je 2+3+3+3+4. Dit proces gaat steeds verder, doorheen heel de compositie. Opvallende momenten zijn daarbij te vinden in units 6, 12 en 24, waar de eenstemmige melodie zich splitst in twee, drie en ten slotte vier stemmen, steeds in parallelle beweging (similar motion). De ritmische processen lopen door, maar de uitbreiding van de textuur zorgt voor dramatische kantelmomenten.

Tegenover het minimalisme van Glass staat Workers Union van Louis Andriessen als een voorbeeld van hoe de Amerikaanse minimal music in Europa al vrij snel werd opgepikt, zij het dan met heel eigen accenten. De voortdurende stroom van motieven en zelfs het stelselmatig uitbreiden, inkrimpen en herschikken van materiaal vertoont veel gelijkenissen met wat Glass en andere Amerikaanse com-ponisten introduceerden. Maar daarna gaat Workers Union een heel andere richting uit. Andriessen componeerde het werk voor het ensemble De Volharding, dat nieuwe muziek vanuit een politieke bekommernis bracht. Dit was de soundtrack voor links geïnspireerd politiek ongenoegen. Het was muziek die letterlijk de straat op trok, in de context van manifestaties (op dat moment in de eerste plaats tegen de Vietnamoorlog), bedoeld om de linkse idealen kracht bij te zetten. Workers Union ("for any loud sounding group of instruments") vormt op zich een perfecte muzikale metafoor voor deze linkse politieke idealen, die kunnen worden samengevat onder de noemer "eenheid in verscheidenheid". Iedereen speelt collectief samen (hetzelfde ritme, dezelfde intensiteit) maar kiest individueel welke noten hij of zij speelt. Dat, gecombineerd met de strijdvaardige toon van deze muziek (Andriessen maant de muzikanten aan om geen toonladders en andere conventionele motieven te spelen en om het werk "luid, dissonant, chromatisch en vaak agressief" te laten klinken) geeft het werk een heel uitgesproken karakter.

Die ruwe, wat brutale toon die bij Louis Andriessen te vinden is, schemert ook door in het repertoire van Maximalist!. De muzikale processen en structuren liggen misschien dichter bij de nauwgezetheid van Music in Similar Motion dan bij de meer vrije opbouw van Workers Union, maar de intensiteit van de muziek en de voorkeur voor een dissonante harmonie vertoont meer gelijkenissen met de strijdvaardigheid van Andriessen. In 'Contre Six', gezamenlijk gecomponeerd door Peter Vermeersch en Thierry De Mey, wordt gestart met een percussieve loop van zes tellen, die door de andere instrumenten wordt tegengesproken met lagen bestaande uit afwijkende, telkens herhaalde patronen (van bijvoorbeeld vijf of zeven tellen). Nog grootschaliger van aanpak is Vermeersch' en De Meys 'Habanera', het grandioze sluitstuk van Rosas danst Rosas. Ook hier dient het habanera-ritme vooral als een referentiepunt, een voortdurend herhaald ostinato dat af en toe verschuift en waartegen allerlei muzikale processen zich afspelen, waaronder canons en de hoquetus-techniek (i.e. een muzikale lijn verdelen over twee of meer instrumenten(groepen) die noot per noot afwisselen). In 'Lié/Délié', één van de vroege werken voor saxofoonkwartet die Eric Sleichim voor BL!NDMAN schreef, werkt de stijl en toonspraak van Maximalist! nog merkbaar door. Hoewel het werk vooral een belangrijke doorbraak was in Sleichims zoektocht om de klankmogelijkheden van de saxofoon open te breken, is dit één van zijn meest openlijk minimalistische werken. Het is bijvoorbeeld moeilijk om bij het tweede deel niet terug te denken aan de stuiterende motieven die in de Habanera voor zoveel stuwkracht zorgen.

De intense samenwerking met choreografen heeft ook een rechtstreekse weerslag op de muziek van Maximalist!. Daarvan getuigt in de eerste plaats Thierry De Meys (Musique de Tables(. Het uitgangspunt van deze compositie is uiterst eenvoudig: een versterkt tafelblad en drie percussionisten die daar overheen wrijven en erop slaan. Maar de zorgvuldige manier waarop de bewegingen van de percus-sionisten zijn uitgetekend levert een opmerkelijke combinatie van klank en beeld op: een choreografie voor drie paar handen die nog als interessante muziek klinkt ook. De aandacht voor het visuele en theatrale gehalte speelt eveneens een rol wanneer er met niet-conventionele instrumenten wordt gewerkt. 'Ballatum' van Thierry De Mey is een gesofisticeerd vlechtwerk van ritmische motieven die als puzzelstukjes in elkaar passen, maar dan op onder andere een gedemonteerd pianokader, spiegels, piepschuim, metalen staven en hout.

Programma :

  • Thierry De Mey (1956) & Peter Vermeersch (1959), Contre Six
  • Louis Andriessen (1939), Workers Union
  • Thierry De Mey, Musique de Tables
  • Eric Sleichim 1958), Lié/Délié
  • Philip Glass (1936), Music in Similar Motion
  • Thierry De Mey & Peter Vermeersch, Habanera
  • Thierry De Mey, Balatum

Tijd en plaats van het gebeuren :

Bl!ndman [sax] & Bl!ndman [drums] : Minimal / Maximal
Donderdag 13 en vrijdag 14 oktober 2011, telkens om 20.30 u
(Inleiding door Klaas Coulembier om 19.45u)
STUK - Leuven

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be, www.stuk.be en www.blindman.be

Bron : tekst Maarten Beirens voor Novecento

Extra :
Thierry De Mey op www.muziekcentrum.be en youtube
Peter Vermeersch : www.fes.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Eric Sleichim op www.blindman.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Louis Andriessen op www.muziekencyclopedie.nl, www.boosey.com en youtube
Louis Andriessen (1939-) Beeldenstormer op www.musicalifeiten.nl
Philip Glass : www.philipglass.com, www.glasspages.org (fansite), www.chesternovello.com en en.wikipedia.org en youtube
Philip Glass, succesvolle minimalist op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2011 : boeiende confrontaties tussen heden en verleden, 26/09/2011
Bl!ndman duikt in het repertoire van Maximalist!, 7/04/2011

15:22 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.