10/10/2011

Champ d'Action & Collectief reFLEXible in dialoog met de klank- en videobanden van James Tenney en Lillian Schwartz

James Tenney In een tijd waarin laptop en smartphone ons hoe langer hoe verder de digitale ruimte injagen, is het meer dan relevant om de allereerste en opvallend frisse experimenten met digitale kunst opnieuw tegen het licht te houden. Amper veertig jaar geleden maakte de Amerikaanse kunstenares Lillian Schwartz een van de allereerste computergegenereerde films, 'Pixellation'. In deze mijlpaal van de digitale videokunst gebruikt ze de computer om beelden pixel per pixel op te bouwen. Schwartz daarover: "Artists must express their own creative character in the technology of their era in order to find their own historical and individual level." Dit credo gaat evenzeer op voor de Amerikaanse computermuziekpionier James Tenney (foto). Enkele jaren voor Schwartz maakte hij de elektronische composities 'Ergodos I' en 'II'. Op een gelijkaardige manier herleidt hij klank tot klankpixels die de wereld van de glitchmuziek van vandaag oproepen. Deze elektronische composities kregen van Tenney ook 'instrumental responses': menselijke uitvoerders gaan de dialoog aan met de klankbanden. Champ d'Action en het improvisatiecollectief reFLEXible koppelen beide visionaire kunstenaars aan elkaar in dit project waarin visuele en auditieve elementen evenwaardige partners zijn.

De componist die tijdens dit concert centraal staat is de Amenkaan James Tenney (1934-2006), een figuur die het eigenzinnige muzikale pad van Champ d'Action reeds meerdere malen kruiste. Zijn bekendste leraren waren John Cage, Harry Partch en Edgard Varèse maar als pianist was hij ook actief in onder meer de ensembles van Steve Reich en Philip Glass. Als pianist was hij het oeuvre van Charles Ives zeer genegen en vooral zijn uitvoering van de 'Concord Sonata' van deze laatste werd zeer gesmaakt.

Tenney's oeuvre gaat om met begrippen als perceptie (For Ann (rising)), intonatie (Clang), stochastische elementen waarbij toevalselementen een grote rol spelen (Music for Player Piano), computertheorie (Ergodos) en structurele boogvormen (bvba ABCBA) waarbij de muziek voor een deel gebaseerd is op herhaling rond een centraal punt (Koan: Having Never Written A Note for Percussion).

Waar zijn vroegste werken nog duidelijk beïnvloed werden door Webern en Varèse maakt hij in de periode 1961-64 een pak computermuziek. Alleen al de omvang en de kwaliteit van die werken maken van hem een van de pioniers in dit genre. In de latere jaren '60 assimileerde hij de ideeën van John Cage in zijn muziek en werkte hij zeer intens met harmonische reeksen, een ontwikkeling die zijn hele verdere leven beïnvloedde. Waar het gros van Tenney's rijpere oeuvre zuiver instrumentale muziek is , is het startpunt van dit concert de compositie 'Ergodos I' die Tenney als laatste werk componeerde in zijn 'computerperiode' bij Bell. Verschillende onderzoekspistes, zoals de polariteit tussen 'noise' en 'toonhoogte'quasi volledig gedetermineerd door de computer maar ook de controle die de computer kan uitvoeren over de hiërarchische samenstelling van de muzikale vorm zelf, leidden uiteindelijk tot 'Ergodos I': muziek creëren zonder vorm geheel onderworpen aan het begrip ergodiciteit uit de kansrekening. De ontwikkeling van de technologie liet Tenney toe de beperkingen van 'Ergodos I' achier zich te laten: waar het eerste stuk nog beperkt was tot twee vaststaande stereo-kanalen kon Tenney nu ook de ruimte tussen 2 stereo-polen gaan exploreren. Hoewel de klanken, timbres en de muzikale taal, gebruikt in dit werk, vrij gelijkaardig zijn aan andere composities uit deze periode is 'Ergodos II' uitzonderlijk door de manier waarop klanken ontstaan en bewegen langs verschillende punten in de muzikale ruimte. Een plotse toename van volume wordt bvb. geaccentueerd door een verschuiving in de 'ruimtelijke plaats' van de klank terwijl ondertussen een hoge fluittoon van links naar rechts schiet met een scherp geaccentueerd Doppler-effect. Tenney staat, helemaal in de stijl van John Cage aan wie 'Ergodos' I en II trouwens zijn opgedragen, ook een mogelijke optie toe waarbij de luisteraar de kans krijgt het stuk van 18' in gelijke delen te verdelen die dan gelijktijdig gespeeld en beluisterd kunnen worden.

Op dit concert wordt 'Ergodos II' in een recentere versie met instrumentale antwoorden uitgevoerd en verder liggen zeker een aantal video's van Schwartz en andere werken van Tenney klaar om in een typische Champ d'Action-setting (het ensemble gaat ook een confrontatie aan met het vrije improvisatie-collectief Reflexible) tot een overkoepelend geheel gevormd te worden. Daarbij komen bvb. ook enkele 'Postal Pieces' van Tenney aan bod: stukken die geschreven zijn op een postkaart. Elke kaart bevat (de serie bestaat uit 11) een volledige, zij het minimale, compositie uit te voeren door instrumentisten. Het resultaat is een soort meditatie op akoestiek, vorm of een simpele uitvoeringsbeweging. Mogelijkerwijs zullen een aantal van die stukken ook in elkaar overlopen (crossfade) of zelfs gewoon boven elkaar geplaatst worden... allemaal technieken die Tenney's voorkeur wegdroegen.

Programma :

  • James Tenney, Ergodos I en II (1964)
  • James Tenney, Selectie uit 'Postal Pieces' (1965-1971)
  • James Tenney, Harmonium 2 (1976)
  • Lillian Schwartz, Selectie uit 'Pixellation' (1970)
  • Lillian Schwartz, Reflections, Collage, Fantasies, Mis-takes, Innocence, La Spiritata & Galaxies

Tijd en plaats van het gebeuren :

Champ d'Action & Collectief reFLEXible : Pixellations
Woensdag 12 oktober 2011 om 20.00 u
(Inleiding : Piet Van Bockstal in gesprek met Stefan Prins om 19.15 u)
deSingel muziekstudio - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be, www.champdaction.be en www.myspace.com/collectiefreflexible

Bron : tekst Piet Van Bockstal voor het programmaboekje van deSingel, oktober 2011

Extra :
James Tenney op en.wikipedia.org, www.composers21.com, kalvos.org en youtube
James Tenney, 1934-2006 , Kyle Gann op www.artsjournal.com, 26/08/2006
James Tenney op newmusicbox.org (met video 'Postcards from the Edge: James Tenney in his own words')
Lillian Schwartz : lillian.com en youtube

11:01 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.