24/04/2011

Gradus ad Parnassum : Sjostakovitsj, Goeyvaerts, Silvestrov en Brackx

Karel Goeyvaerts In het kader van de concertreeks Gradus ad Parnassum van het Conservatorium Gent brengen studenten Anna Pardo Canedo (sopraan), Stefanie Arys (klarinet), Géraldine Clément (fluit), Naomi Vercauteren (viool), Anna Katharina Grote (cello) en Adriaan Debbaut (piano) op zondag 1 mei werk van Dimitri Sjostakovitsj, Karel Goeyvaerts (foto) , Valentin Silvestrov en Joachim Brackx.

Dimitri Sjostakovitsj, 7 romances op poëzie van Blok, voor sopraan, viool, cello en piano, opus 127 (1967)
Toen de gezondheid van Sjostakovitsj eind jaren zestig te wensen overliet, deed hij het wat rustiger aan en doodde hij de tijd met lezen. Zo maakte hij kennis met de De twaalf, een ballade van Alexander Blok (1880-1921). Het werk van Blok sprak Sjostakovitsj zozeer aan dat hij inging op de uitnodiging van cellist Mstislav Rostropovitsj om poëzie van Blok op muziek te zetten. Sjostakovitsj zag echter al snel in dat een combinatie van zang met pianotrio meer expressieve mogelijkheden bood. Zo komt het dat elk deeltje uit deze liedcylus voor een verschillende combinatie van instrumenten is gecomponeerd, van viool-, cello- of pianosolo met zang tot een combinatie van de vier muzikanten samen. De thematiek is erg donker en richt zich op angst, duistere voorgevoelens en de dood.

Karel Goeyvaerts - Litanie IV (1981)
Karel Goeyvaerts studeerde aan de conservatoria van Antwerpen en Parijs, waar hij les volgde bij Darius Milhaud en Olivier Messiaen. Zijn Sonate voor twee piano's (1950) wordt beschouwd als het eerste integraal serialistisch werk. In samenwerking met onder andere Stockhausen realiseerde hij in 1953 voor het eerst muziek die geproduceerd werd via elektronische generatoren. Van de jaren 60 tot zijn dood bewandelde hij experimentele, aleatorische, repetitieve wegen die uitmondden in zijn late neo‐tonale stijl. Zijn belangrijkste werk is zijn laatste, de opera Aquarius. De vijf Litanieën dateren uit zijn repetitieve periode.

De reeks van vijf Litanieën belichamen de stijl die Goeyvaerts zelf omschreef als 'evolutief-repetitief'. Het basisprincipe daarvan was volgens Goeyvaerts: "(…) dat muzikale cellen voortdurend ontwikkeld worden door er nieuwe elementen aan toe te voegen en dan zodra ze voltooid zijn meteen weer verbrokkelen en langzaam verdwijnen, terwijl andere cellen op gelijkaardige wijze verschijnen en ontwikkeld worden." Concreet betekent dat dat rusten stelselmatig worden vervangen door noten tot het motief in de meest volledige gedaante verschijnt en daarna het omgekeerde proces inzet waarbij meer en meer noten wegvallen en rusten in de plaats komen. Dat het 'evolutieve' aspect in de voortdurende me-tamorfose van die muzikale cellen in essentie niets anders is dan 'process music' mag duidelijk zijn, al verloopt het proces bij Goeyvaerts veel sneller dan in de vroege Amerikaanse minimal music.

'Litanie IV' (1981) werd gecomponeerd in opdracht van Radio France en is geschreven voor sopraan en vijf instrumenten (fluit, klarinet, viool, cello en piano). Typisch voor Goeyvaerts is dat er niet één overkoepelend proces is, maar verschillende processen tegelijk, die in verschillende lagen boven elkaar worden gestapeld. In 'Litanie IV' volgen zes zulke muzikale lagen/processen elkaar op waarbij de volgende laag al begint op te bouwen als de vorige laag nog maar net aan de afbouwfase is begonnen. Die overlapping wordt bruusk afgebroken wanneer het materiaal uit het begin van het werk opnieuw verschijnt en op een licht gevarieerde manier terug wordt ontwikkeld. Dat mondt uit in een droog machinaal ostinato (dat is afgeleid uit het laatste akkoord dat eraan voorafging) dat het afsluitende karakter van het einde van de compositie benadrukt. De tekst die de sopraan zingt is half-nonsensicaal, maar gebruikt klanken en lettergrepen die bij momenten verdacht veel aan betekenisvolle gehelen doen denken, zo lijkt het begin ('Ayo. Horia in ecce hi De') merkwaardig goed op de tekst van het Gloria uit de Latijnse mis ('Gloria in excelsis Deo'). Goeyvaerts zelf geeft in het voorwoord van de partituur toe dat in de loop van het stuk muzikale referenties naar bestaande stukken zijn verwerkt, waaronder een psalm en een Russisch wiegeliedje. (*)

Valentin Vasiljovitsj Silvestrov - Postludium DSCH (1981-82)
Valentin Silvestrov is een Oekraïense componist, pianist en bouwkundig ingenieur. Hij studeerde compositie in Kiev bij Boris Lyatosjinski (1895‐1968). Omwille van zijn avant‐gardistisme werd hij niet toegelaten tot de Sovjet componistenbond zodat zijn werk niet openbaar mocht uitgevoerd worden. Pas in 1995 komt er in Rusland een album uit zijn werk.

Een postludium, normaal een instrumentaal naspel, wordt hier gebruikt als zelfstandige vorm. De letters DSCH zijn ontleend aan de naam van Dmitri Sjostakovtisj (of Schostakovich) aan wie het werk opgedragen werd; als alfabetische notennamen leveren die de tonen d es c b, die de aanhef vormen van het adagio - middendeel.

Programma :

  • Dimitri Sjostakovitsj, 7 romances Opus 127 voor sopraan, cello, viool en piano
  • Karel Goeyvaerts, Litanie IV voor sopraan, fluit, klarinet, viool, cello en piano o.l.v. Filip Rathé
  • Valentin Silvestrov, Postludium Nr.1 'D-S-C-H’ voor sopraan, viool, cello en piano
  • Joachim Brackx, La princesa esta triste... (2001) voor sopraan, viool, cello en piano

Tijd en plaats van het gebeuren :

Gradus ad Parnassum : Sjostakovitsj, Goeyvaerts, Silvestrov, Brackx
Zondag 1 mei 2011 om 11.00 u
Koninklijk Conservatorium Gent
- Miryzaal
Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : cons.hogent.be

(*) Bron : Tekst Maarten Beirens voor deSingel, mei 2007

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Valentin Silvestrov op www.schott-music.com en youtube
Valentin Silvestrov - Portret van een onaagepaste op tempeldertoonkunst.blogspot.com
Valentin Silvestrov : 'Metamusik/Postludium', Bart Cypers op Kwadratuur.be, 04/10/2003
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtube
Joachim Brackx : www.brackx.info, www.matrix-new-music.be en youtube

Beluister alvast de eerste van Sjostakovitsj' 7 romances Opus 127



Je kan de 7 romances hier in hun geheel beluisteren

Het eerste deel van Karel Goeyvaerts' Litanie IV



en deel 2

22:27 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.