12/03/2011

Zelden uitgevoerde Johannespassie van James MacMillan in Brussel en Gent

James MacMillan De Passietijd komt er aan, en dus ook de vele passieconcerten in alle maten en vormen. Zelden uitgevoerd is de St. John Passion van de Schotse hedendaagse componist James MacMillan (foto). MacMillan schreef zijn tiendelige 'Johannespassie' in 2007 voor een indrukwekkende cast van baritonsolo (Christus), koor en orkest. Het werk eindigt met een puur instrumentaal deel, 'een gebed zonder tekst' noemt MacMillan het. Het gebruik van bekende thema's en de duidelijke politieke, spirituele en religieuze boodschappen maken van de 'St John Passion' een zeer aantrekkelijk en verrassend toegankelijk religieus werk.

James MacMillan (1959) is naast een internationaal gerenommeerd dirigent ook één van de meest succesvolle hedendaagse componisten. Zijn muzikale taal wordt gevoed door zijn Schotse afkomst, het katholieke geloof, een sociaal bewustzijn en een nauwe band met de Keltische volksmuziek, vermengd met invloeden uit het verre Oosten, Scandinavië en Oost-Europese muziek. Aanvankelijk werd hij beïnvloed door de experimentele muziek van Poolse componisten als Lutoslawski en Pendercki, maar in de jaren 1980 wist hij een authentieke stijl te ontwikkelen, waarin hij zijn katholieke geloof een prominente plek gaf. Die religieuze inslag, maar ook zijn fascinatie voor Schotse muziek resulteerde in een oeuvre dat bol staat van attractieve en toegankelijke composities, die de verbeelding prikkelen.

MacMillan werd voor het eerst internationaal opgemerkt na het indrukwekkende succes van The Confession of Isobel Gowdie tijdens de BBC Proms in 1990. Zijn oeuvre is sindsdien uitgevoerd en uitgezonden over de hele wereld. Zijn grootste werken zijn het concerto voor percussie 'Veni, Veni, Emmanuel' - een werk dat meer dan 400 keer uitgevoerd is, een cello concerto voor Mstislav Rostropovich, het grootschalige koor- en orkestwerk 'Quickening' en drie symfonieën. Enkele van zijn recentere werken zijn een nieuwe opera, 'The Sacrifice', en zijn 'St. John Passion', in première gebracht door het London Symphony Orchestra in 2008.

In 1990 was MacMillan als componist verbonden aan het Scottisch Chamber Orchestra, en tussen 1992 en 2002 was hij Artistiek Directeur van de reeks Music of Today van het Philharmonia Orchestra. In 2005 leidde hij onder meer enkele concerten met het BBC Philharmonic en het BBC Symphony Orchestra. 2009 was een jaar vol bekroningen, zo ontving hij de prestigieuze Ivor Novello Classical Music Award en de British Composer Award for Liturgical Music. Onlangs werd hij voorgesteld als voornaamste Gastdirigent van de Nederlandse Radio Kamer Filharmonie voor het komende seizoen 2010/2011.

James MacMillan schreef 'The passion of our Lord Jesus Christ according to St John', zoals de ondertitel luidt, in opdracht van het KCO, het London Symphony Orchestra, de Boston Symphony en het Rundfunkchor Berlin. De directe aanleiding was de tachtigste verjaardag van Sir Colin Davis, en MacMillan greep de compositieopdracht aan om de lang gekoesterde wens ooit nog eens een moderne passie te schrijven in vervulling te laten gaan.

Al meteen vanaf de eerste noten is duidelijk wat de inspiratiebron van MacMillan is : de Gregoriaanse paasliturgie, gezongen in het Latijn, waar MacMillan als kind van katholieke ouders vertrouwd mee was. De melodische wendingen in de openingslijnen van de St John Passion, gezongen door een 'vertellerskoor', zijn rechtstreeks afgeleid van de melodische formules waarop in het gregoriaans wordt gepsalmodieerd. Ook wordt elk van de tien delen, behalve de laatste drie, afgesloten met een langere, aan de liturgie ontleende tekst. Tu es Petrus, na de drievoudige verloochening van Petrus, Judas mercator pessimus, na het verraad van Judas en Stabat mater dolorosa, waarin Maria wenend naast het kruis staat waaraan haar zoon hangt.

De laatste drie delen zijn de uitzondering, te beginnen met het nu al omstreden 'The reproaches', waarvoor MacMillan putte uit de zogeheten improperia ('verwijten') van Goede Vrijdag, waarin Jezus zich tot het Joodse volk richt met de vraag wat hij toch heeft misdaan om zo'n lot te verdienen. In The Guardian en ook op het internet (Forward: The Jewish Daily) werd MacMillan vervolgens het verwijt gemaakt dat hij zich van antisemitistische teksten had bediend.

De St John Passion eindigt niet met een gloedvol slotkoor, maar met een orkestrale epiloog van tien minuten, getiteld Sanctus immortalis, miserere nobis, waarin MacMillan het Tristanmotief twee maal citeert en hij zinspeelt op de dood van Siegfried uit Wagners Götterdämmerung. Wat dat impliceert voor MacMillans Jezusopvatting mag iedereen voor zichzelf uitmaken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic , Vlaams Radio Koor, Octopus Kamerkoor en Andrew Schroeder : James MacMillan, St. John Passion
Vrijdag 18 maart 2011 om 20.15 u
Flagey
- Studio 4
H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.octopusensembles.be
-------------------------------
Zaterdag 19 maart 2011 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke Gent

Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.octopusensembles.be

Extra :
James MacMillan : jamesmacmillaninscotland.com, www.boosey.com en youtube
James MacMillan (1959-): emotionele, religieus geïnspireerde Schot, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
James MacMillan preekt de passie op dehandvanguido.blogspot.com, 3/06/2008
James MacMillan interview, Ivan Hewett op www.telegraph.co.uk, 22/04/2009

Elders op Oorgetuige :
Hedendaagse wereldpremière van James MacMillan tijdens Laus Polyphoniae 2009, 25/08/2009

17:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.