12/03/2011

Belgische premières van Wim Henderickx en Klas Torstensson in deSingel

Klas Torstensson Als internationaal toonaangevend gezelschap voor hedendaagse muziek is het Nieuw Ensemble al ruim twintig jaar een graag geziene gast op Ars Musica.
Tijdens de editie van 2011 brengen onze noorderburen onder meer een Belgische première van werk uit Vlaamse keuken, zij het oosters gekruid. Met 'Mudra' voltooit componist Wim Henderickx zijn zevendelige 'Tantric Cycle'. Hij begon deze cyclus in 2004, naar aanleiding van zijn reizen naar Katmandu, Nepal en de Himalaya. Deed het voorlaatste deel - het in 2009 in deSingel gecreëerde 'Tejas' - een beroep op de uitbundige energie van een voltallig symfonieorkest, dan vereeuwigt Henderickx in 'Mudra' zijn tantrische inspiratie in een meer spaarzame bezetting. Onder de kundige leiding van dirigent Johannes Debus waagt violist Angel Gimeno zich aan het Vioolconcerto van Klas Torstensson (foto). De Zweed begon zijn imposante carrière als cerebraal avant-gardist, maar vond een meer lyrische toontaal in dramatische contrasten en uitgekiende orkestraties. Het vroeg twintigste-eeuwse referentiewerk is het beklijvende 'Fünf Stücke für Orchester' van Anton Webern.

Wim Henderickx - Mudra
'Mudra', het zevende en laatste deel van Wim Henderickx' Tantric Cycle, krijgt op 18 maart 2011 zijn Belgische première in deSingel in Antwerpen. Het werk in mei 2010 gecreëerd in Muziekgebouw aan't IJ in Amsterdam, eveneens door het Nieuw Ensemble. Lonneke Regter schreef toen in de Volkskrant " Ongrijpbare mystiek... In Henderickx' Mudra, het sluitstuk van een op oosterse filosofie geïnspireerd zevenluik, gaan houtblazers, strijkers, mandoline, gitaar, harp, piano en oriëntaals klinkend slagwerk in zeventien delen en drie interludes hun eigen weg. Ongrijpbaar, met aanzwellende, ijle tonen en piepende houtblazers, verstrijkt het werk. Een mystieke sfeer overheerst, versterkt door Indiase belletjes en stenen die tegen elkaar worden getikt..."

Wim Henderickx : "Het werk is geïnspireerd op de handposities (mudra's), in het oosten bekend als onderdeel van het Boeddhisme en het Hindoeïsme. 11 Mudra's (uitdrukkingen van bescherming, verlichting, devotie,...) worden niet programmatisch (met extra-muzikale betekenis), maar suggestief (als inspiratiebron) behandeld. In het Tantrisme drukt een mudra de vorm uit van een devata (een godheid), een kwaliteit of een staat van bewustzijn. De verhoudingen tussen microkosmos en macrokosmos worden muzikaal geschetst: in de kleinste muzikale geste zit al het materiaal gecondenseerd dat zich verder ontwikkelt in de grote tijdspanne van de muzikale vorm.

Typerend in Mudra is het gebruik van de getempereerde stemming (verdeling van het octaaf in 12 gelijke halve tonen) aangevuld met microtonaliteit (met melodische intervallen kleiner dan een halve toon) en het verwerken van heterofonie (gelijktijdig varianten spelen op eenzelfde melodie) bij de blazers. Het werk bezit een ritueel karakter met een duidelijk uitgebalanceerde muzikale vorm.

De compositie bestaat uit 17 delen en 3 interludes. Elk onderdeel heeft een eigen klankwereld, tempo en tijdsorganisatie. Als melodisch en harmonisch materiaal werd gebruik gemaakt van de tantric mode (een zelf geconstueerde microtonale toonladder), die de basis vormt van de volledige Tantric Cycle. In Mudra versmelten de klank (mantra), de vorm (yantra) en de beweging (mudra).

Mudra gaat enerzijds over energie en anderzijds over een staat van bewustzijn. Twee muzikale onderdelen (Lotus en Om) staan centraal in de compositie. Lotus bevindt zich op de gulden snede van het werk, waarin het melodisch karakter primeert, tijd en metrum worden hier vrij behandeld.
Om (referend naar de Boeddhistische klank) - als de conclusie van de compositie en ook van de ganse cyclus - lost op in ruis bij de strijkers, terwijl de blazers achteraan het podium een etnisch getinte melodie vertolken.

In de opstelling van het ensemble wordt een onderscheid gemaakt tussen tokkelinstrumenten (in het midden), strijkinstrumenten en houtblazers (aan de buitenkanten) en resonerende instrumenten; piano, harp en percussie (achteraan). Hier was de Shri Yantra (geometrische figuur die in het oosten de leidraad vormt voor meditatie en ontwikkeling van het bewustzijn) de inspiratiebron."

Klas Torstensson - Vioolconcerto
De Zweeds-Nederlandse componist Klas Torstensson (1951) woont en werkt sinds 1973 in Nederland, maar zijn muziek is grensoverschrijdend - in alle opzichten. Ondanks de duidelijk abstracte aard van zijn muziek is er soms een duidelijke rol weggelegd voor natuurimpressies uit zijn geboorteland Zweden (met inbegrip van het Noordpoolgebied). In zijn uitgesproken modernistische (vaak doelgericht 'noisy') vroege werken treedt hij in de voetsporen van Edgar Varèse en Iannis Xenakis, maar met ingang van de opera 'The Expedition' (1994-1999) verrijkt hij dit idioom met klanken, kleuren en zelfs melodietypes uit de symfonische traditie, die hij op dramatische en soms schokkend originele wijze met elkaar contrasteert.

Torstenssons 'Vioolconcert' werd in mei 2010 voor het eerst uitgevoerd door Jennifer Koh en het Nieuw Ensemble Muziekgebouw aan't IJ in Amsterdam. De ondertitel van het vioolconcerto luidt "zelfportret met viool", waaruit je mag opmaken dat hij voor inspiratie diep in de muziek van zijn jeugd is gaan graven.

Programma :

  • Anton Webern, Fünf Stücke Für Orchester, Op. 10 (1911-1913)
  • Wim Henderickx, Mudra (Belgische première) (2010)
  • Klas Torstensson, Vioolconcerto (Belgische première) (2010)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nieuw Ensemble & Jennifer Koh : Webern, Henderickx, Torstensson
Vrijdag 18 maart 2011 om 20.00 u
(Yves Knockaert spreekt met Wim Henderickx om 19.15 u)
deSingel - Blauwe zaal
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.arsmusica.be, www.desingel.be en www.nieuw-ensemble.nl

Extra :
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com, wimhenderickx.wordpress.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Klas Torstensson : www.klastorstensson.com, www.muziekencyclopedie.nl, www.muziekcentrumnederland.nl en youtube

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Wereldcreatie The Four Elements van Wim Henderickx in Wijnegem, 2/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011

Beluister alvast Anton Weberns 'Fünf Stücke'

14:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.