25/02/2011

Danel Kwartet op het scherp van de snee op openingsdag Ars Musica

Lorenzo Pagliei Een concert op de openingsdag van Ars Musica kan er maar best meteen eentje op het scherp van de snee zijn. Donderdag strijkt het Danel Kwartet neer in de Salle philharmonique in Luik. Van de nestoren Pierre Bartholomée en Helmut Lachenmann spelen de Danels het tweede strijkkwartet. Voor twee premières van Lorenzo Pagliei (foto) en Catherine Seba krijgt het kwartet elektronische bijstand van het Centre Henri Pousseur. Van jong tot oud, van akoestiek tot elektriek: het leest bijna als een pars pro toto.

Het Quatuor Danel werd in 1991 in Brussel opgericht en heeft zich sindsdien geprofileerd als een vooraanstaand ensemble. Een grote internationale carrière voert het ensemble naar 's werelds belangrijkste podia. Het repertoire van het Danel Kwartet is bijzonder veelzijdig en strekt zich uit van Haydn, Beethoven en Schubert, via Bartók en Sjostakovitsj tot de eigentijdse composities van bijvoorbeeld Dusapin, Harvey en Rihm. Het kwartet besteedt veel aandacht aan het coachen van jonge vakmusici. Ook verkent het kwartet geregeld de grenzen van het repertoire door samenwerkingen aan te gaan met musici uit andere disciplines.

Pierre Bartholomée werd geboren in Brussel in 1937. Op zijn zesde begon hij pianoles te volgen. Na zijn studies piano aan het Conservatoire Royal de Bruxelles bij André Dumortier behaalde hij in Italië een meestergraad bij Wilhelm Kempff.
Samen met Henri Pousseur stichtte hij het ensemble Musiques Nouvelles en het Centre de Recherche et de Création musicales de Wallonie. Zijn carrière als pianist en deze als dirigent bij dit ensemble, waarmee hij de belangrijkste steden en festivals aandeed (Avignon, Parijs, Amsterdam, Warschau, Madrid, Belgrado, Zagreb), combineert hij met de functie van producer op de muziekdienst van de RTBF. Daarnaast is hij dertig jaar lang actief als orkestdirigent, waarvan tweeëntwintig seizoenen bij het Orchestre Philharmonique de Liège.
Pierre Bartholomée wordt zowat overal in Europa, in de VS en in Japan uitgenodigd als vertolker van een breed repertoire (van Purcell tot Boulez, van Bach tot Messiaen, van Haydn tot Pousseur - via Mozart, Beethoven, Schumann, Brahms, Liszt, Wagner, Mahler, Stravinsky, Bartók, Varèse, Schönberg, Webern, Stockhausen, Berio, Xenakis, Boesmans, Rihm...), en dit in samenwerking met internationale solisten. Bij deze programma’s, evenals in het groot aantal radio- en cd-opnames dat hij heeft gerealiseerd, legt Pierre Bartholomée steeds de nadruk op de creatie.

Naast al deze activiteiten zetelt Pierre Bartholomée geregeld in de jury van internationale wedstrijden voor muziekinterpretatie en compositie. Zo was hij de voorzitter van het internationaal concours voor orkestdirectie Antonio Pedrotti en maakte hij deel uit van de jury van de Koningin Elisabeth Wedstrijd, van het Gaudeamus Concours en van de compositiewedstrijd van het festival van Besançon. Hij is corresponderend lid van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van België. Koning Albert II kende hem de titel van Ridder toe.

Catherine Seba werd in 1982 geboren in Luik. Vanaf 2001 studeerde ze improvisatie aan het Luikse conservatorium bij Garrett List. Ze zette deze studies verder in 2003 in de compositieklas van Michel Fourgon en studeerde er ook elektronische muziek bij Patrick Lenfant en Gilles Gobert. Ze werkte samen met het CRFMW, met het Orchestre Philharmonique de Liège en met musici als violist Izumi Okubo, de trombonespeler Alain Pire en klarinettist Jean-Pierre Peuvion.

Helmut Lachenmann werd geboren te Stuttgart in 1935 en studeerde er aan de Musikhochschule tussen 1955 en 1958. Zijn interesse voor de toenmalige avant-garde werd versterkt door zijn eerste bezoek aan de Darmstadt Ferienkurse in 1957 waar hij voor het eerst Luigi Nono onmoet met wie hij zal verder studeren in Venetië tussen 1958 en 1960. Later kruist zijn pad de figuur van Stockhausen tijdens de Kölner Neue Musik Kurse.

Met een extreme radicaliteit stelt de muziek van Helmut Lachenmann (1935) elke luisterconventie in vraag. Vanuit een schijnbare geborgenheid wil Lachenmann doorstoten tot de werkelijkheid van de ongeborgenheid om de rijkdom aan nog onvermoede ervaringen te openbaren. Schoonheid door het afwijzen van gewenning, kunst als een openlijk verzet tegen traditionalisme en formalisering. Wat een componist immers moet verwezenlijken is een nieuwe vorm van horen: een situatie van bevrijde waarneming en dit door een volledig nieuwe belichting en een herdefiniëring van het vertrouwde. Componeren gaat voor Lachenmann ook veel verder dan het tautologisch benutten en herschikken van wat aan expressiviteit reeds voorhanden is: het is geen 'samenstellen', wel een 'uit elkaar halen'. Alle traditionele structuren en middelen worden onderworpen aan een compromisloos deconstructieproces: Lachenmann bouwt nieuwe instrumenten, laat ze ruisen, krassen, spreken. Eerst ziet men een stuk van hem, vervolgens hoort men het. De musici schijnen zich hierbij te bekwamen in absurde handelingen die nog in het pre-muzikale terrein liggen. Langzaam tast Lachenmann deze ruimte af en de luisteraar is als een blinde die zich pas geleidelijk weet te oriënteren.

In zijn eerste strijkkwartet 'Gran Torso', (1971-72) bouwde Lachenmann een grote vorm volledig op met alternatieve, 'concrete' klanken (fluit- en krastonen door respectievelijk onder- en overdruk van de boog, bestrijken van kam, snarenhouder of klankkast in plaats van de snaren, enzovoort). In het werk komt een 'normale' viool-, altviool- of celloklank niet voor, op de enkele keer dat men aan de snaren plukt na.

Programma :

  • Pierre Bartholomée, Envol et Mort d'un Papillon (2007-2008), 2de strijkkwartet
  • Catherine Seba, Quivering (wereldpremière), quartet and electronics
  • Helmut Lachenmann, Gran Torso (1971-1972), 1ste strijkkwartet
  • Lorenzo Pagliei, Le identità fluide (wereldpremière - opdracht Centre Henri Pousseur), voor strijkkwartet en real time electronics

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quatuor Danel: Bartholomée, Seba, Lachenmann, Pagliei
Donderdag 3 maart 2011 om 21.00 u
Salle Philharmonique Luik

Bd Piercot 25-27
4000 Luik

Meer info : www.arsmusica.be en www.quatuordanel.eu

Extra :
Pierre Bartholomée : www.pierrebartholomee.com, www.arsmusica.be, www.cebedem.be en youtube
Catherine Seba : www.myspace.com/catherineseba
Helmut Lachenmann op www.arsmusica.be en youtube
Toelichting Helmut Lachenmann Gran Torso, Frank Madlener op www.arsmusica.be
Helmut Lachenmann, Gran Torso op nl.wikipedia.org
Thinking About Helmut Lachenmann, Dan Albertson op www.lafolia.com, november 2004
Gegen die Vormacht der Oberflächlichkeit, Interview met Helmut Lachenmann, Claus Spahn in Die Zeit, 29/04/2004
Lorenzo Pagliei op brahms.ircam.fr en youtube

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Een nieuw geluid, een nieuwe kijk : muziek & films met het NOB in Bozar, 24/01/2011
Orchestre philharmonique de Liège Wallonie Bruxelles viert 50ste verjaardag, 2/12/2010
Hommage aan Pierre Bartholomée, 5/03/2008

Beluister alvast het eerste deel uit Helmut Lachenmann's String Quartet No. 1, Gran Torso

07:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.