05/02/2011

David Lively brengt boegbeelden van de nieuwe muziek samen in Flagey

David Lively Op 10 februari brengt de Amerikaanse pianist David Lively (foto) in Flagey een concert met werk van Elliott Carter, Pierre Boulez en Philippe Boesmans. Het concert kadert in de programmatie van Ars Musica en wordt opgevat als een hommage aan de vorig jaar overleden musicoloog Célestin Deliège. Met Pierre Boulez en Elliott Carter brengt dit concert twee boegbeelden van de nieuwe muziek samen. Aan weerszijden van de Atlantische Oceaan hebben Carter en Boulez ieder een grote en belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling en de vernieuwingen van de naoorlogse hedendaagse muziek, waarbij ze elk op hun manier de radicale vernieuwingen uit de eerste helft van de twintigste eeuw (Schönberg, Webern, Bartok, Stravinsky) hebben geassimileerd en van daaruit nieuwe, al even radicale paden hebben gebaand. Naast een aantal voor de hand liggende muzikale en esthetische gelijkenissen, delen beide componisten de eigenschap dat ze een respectabele leeftijd bereikt hebben, waarop ze niet enkel de welverdiende reputatie van 'eminence grise' kunnen genieten, maar nog steeds zeer actief zijn en in hun recente werken allerminst aan slagvaardigheid en invloed blijken te hebben ingeboet. Elliott Carter laat zich zelfs opmerken door een voor zijn leeftijd hoogst zeldzame avontuurlijke vorm van creativiteit. Pierre Boulez combineert zijn werk als componist dan weer met een nog steeds zeer actieve carrière als dirigent.

Ondanks het feit dat Philippe Boesmans (1936) een eerste prijs piano behaalde aan het Koninklijk Muziekconservatorium van Luik, besliste hij kort nadien een mogelijke solocarrière op te geven en zich geheel aan het componeren te wijden. Aanvankelijk was hij sterk door het serialisme beïnvloed, maar al snel werd hij zich bewust van zijn drang de grenzen en beperkingen van die componeerstijl te willen overschrijden. In zijn erg persoonlijke muziektaal, staat de communicatie met de luisteraar centraal. Vanaf 1971 was Boesmans producer bij de RTBF. Sinds 1985 is hij in residentie bij De Munt in Brussel en componeerde in opdracht meerdere opera's.

Elliott Carter (1908), die zijn hele leven in New York heeft gewoond, staat voor bijna een eeuw muziekgeschiedenis. Hij wordt in de hele wereld beschouwd als een van de belangrijkste nog levende componisten, stevig verankerd in de Europese traditie. Voor hem is de botsing tussen de Europese traditie en de Amerikaanse vernieuwing geen obstakel, maar een bron van inspiratie. De creatieve periode van zijn leven overspant meer dan tachtig jaar. Het respect dat hem wordt betuigt in de hele wereld heeft niet alleen betrekking op zijn werk, maar ook op zijn enorm toegewijde houding tegenover de muziekcultuur. In december 2008 werd Elliott Carter 100 jaar. Ondanks zijn gevorderde leeftijd componeert deze meester van de moderne muziek nog altijd.

Elliott Carter mag dan zijn uitgegroeid tot het boegbeeld van de Amerikaanse nieuwe muziek - de man die zowat eigenhandig de brug heeft geslagen tussen de vernieuwingen van de generatie van Charles Ives, Henry Cowell en Ruth Crawford Seeger en vandaag - hij begon zijn carrière aanvankelijk in een meer conservatieve richting. Na zijn studies aan Harvard bij Walter Piston, trok Carter zoals zoveel Amerikaanse componisten naar Parijs om er te studeren bij Nadia Boulanger, die haar studenten vooral een groot respect voor de klassieke harmonie bijbracht en een neoklassieke stijl in het verlengde van het werk van Igor Stravinsky propageerde.

Carter ruilde zijn neoklassieke periode echter al gauw voor een heel andere toonspraak die op harmonisch en melodisch vlak de verworvenheden van de Tweede Weense School (Schönberg, Berg, Webern) op de voorgrond plaatste, maar waarin bij uitstek twee volgende elementen op de voorgrond komen : de tendens om muziek veelgelaagd te maken en de zijn uiterst nauwkeurige manipulatie van ritme, metrum en tempo. Het bekendst is zijn techniek van 'metrische modulatie', waarbij binnen dezelfde compositie verscheidene tempi worden gehanteerd die allemaal in een bepaalde proportionele relatie tot elkaar staan. In zijn recentste werken bouwt Carter duidelijk voort op de taal en verworvenheden van zijn stijl, maar past hij die op een minder strikte wijze toe en laat zo meer ruimte voor een soort van spontane vindingrijkheid, vaak gecombineerd met een mild maar spitsvondig gevoel voor humor.

Pierre Boulez (1925) studeerde aanvankelijk wiskunde, waarna hij naar het Parijse conservatorium trok, waar vooral zijn leraar Olivier Messiaen (bij wie hij harmonie studeerde) allicht de belangrijkste invloed op zijn vorming als componist betekende. Daarnaast werd hij door René Leibowitz ingewijd in de twaalftoonsmuziek van Schönberg, Berg en Webern, al zou hij zich kort daarna afwenden van Leibowitz. In het begin van de jaren 1950 kwam Boulez op het internationale voorplan als één van de boegbeelden van het integrale serialisme - een generatie componisien die de verwezenlijkingen van de twaalftoonsmuziek verderwilden doortrekken door er een even systematische benadering van alle andere muzikale parameters (niet enkel toonhoogte, maar dus ook duur, geluidssterkte, register, aanslagwijze, klankkleur, enz.) aan te koppelen. Boulez groeide uit tot één van de meest vooraanstaande en zeker ook één van de meest erudiete vertegenwoordigers van deze zogenaamde 'Darmstadt school' en schrikte er in die periode niet voor terug om de gedrevenheid van de avant-garde kracht bij te zetten met artikels en uitspraken die uitmunten in radicaliteit en polemisch gehalte.

Zijn werken van de laatste 30 jaar ontstonden rond de idee van het 'work in progress'. Zo kon hij een beperkt aantal werken schrijven die hij in opeenvolgende versies verder ontwikkelde. De extreme standpunten die hij als voorvechter van de avant-garde in de jaren '50 had ingenomen, maakten ook in zijn werk plaats voor een minder afwijzende houding tegenover de muziek ult het verleden. Naar aanleiding van de Belgische creatie van 'Sur Incises', in 2000, verklaarde Boulez nog dat hij de grote structuur en lange duur van het werk niet had kunnen realiseren zonder zijn intense ervaring met de grote structuren zoals Mahler die opbouwde. Dat maakt Boulez' recentere muziek daarom nog niet gematigder, integendeel. Aan scherpte en vooruitstrevendheid heeft de muziek van Pierre Boulez nog niet ingeboet.

Toen David Lively in 1972 de 4de Prijs van de Koningin Elisabethwedstrijd won, was hij de jongste finalist ooit. Op aanraden van Jules Gentil, de assistent van Alfred Cortot, verliet hij de Verenigde Staten om de gepriviligieerde leerling van Claudio Arrau te worden. Nadien vervolmaakte hij zich bij Nadia Boulanger, Wilhelm Kempf en Erich Leinsdorf. Zijn parcours kenmerkt zich door een niet aflatende originaliteit. Hij is een fervente voorstander van ongebruikelijke werken en beschikt over de nodige virtuositeit om de concerti van Joseph Marx, Wilhelm Furtwängler, Ferruccio Busoni en Sergey Rachmaninov op te nemen. De hedendaagse compositie draagt hij een warm hart toe en hij voelt zich dan ook nauw verwant met Aaron Copland, Eliott Carter, Henri Dutilleux, Philippe Boesmans of Benoît Mernier. Zijn onvermoeibare nieuwsgierigheid voedt ook zijn passie voor historische klavieren enerzijds en hedendaagse synthesisers anderzijds. David Lively is naast docent en examendirecteur aan de École Normale de Musique de Paris ook artistiek directeur van het Festival van Saint-Lizier in de Pyreneeën.

Programma :

  • Philippe Boesmans, Cadenza (1978)
  • Pierre Boulez, 2e Sonate (1947)
  • Elliott Carter, Caténaires (2006)
  • Philippe Boesmans, Tunes (1994)

Tijd en plaats van het gebeuren :

David Lively : Hommage aan Célestin Deliège
Donderdag 10 februari 2011 om 20.15 u
Flagey
- Studio 1
H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be en www.arsmusica.be

Bron : Tekst Maarten Beirens voor deSingel, maart 2009

Extra :
David Lively op www.joseph-marx.org en www.cypres-records.com
Review : Philippe Boesmans - Tunes, Jan De Moor op Kwadratuur.be, 13/10/2009
Philippe Boesmans op www.arsmusica.be, brahms.ircam.fr en youtube
Een expresinterview met Philippe Boesmans op www.ictus.be
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com, www.carter100.com, en.wikipedia.org en youtube
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Composer Elliott Carter is much admired but not easy to love, Karl Gehrke op Minnesota Public Radio, 8/03/2006
American Composers: Elliott Carter. He Put Motion Into His Movements, Tim Page in The Washington Post, 9/08/1998
Carter the Empiricist, David Harvey op www.davethehat.com, 1997
Carter en de polyfonie (pdf), Leo Samama op www.bloomline.net ,1993
Pierre Boulez op brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Pierre Boulez : veelzijdig revolutionair, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Philippe Boesmans en de prinses van Bourgondië, 6/09/2010
Philippe Boesmans 'Julie' in het Théâtre Royal de Mons, 22/03/2010
Boulez door Boulez : boegbeeld van de Europese avant-garde op Ars Musica Antwerpen, 17/03/2009
Vlaanderen internationaal : Philippe Boesmans, Luigi Dallapiccola en Luciano Berio, 26/02/2008
Ives, Carter & Curran : een eeuw Amerikaanse pianomuziek, 14/11/2006

Beluister alvast Elliott Carters Caténaires



en Pierre Boulez' Piano Sonata No. 2 - I. Extrêmement rapide

07:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.