Oorgetuige

De werken van de Zwitserse componist Klaus Huber (foto) staan voor oprechtheid, eenvoud, durf en strijd. De voorstelling 'Traumgesichter' - naar een van Hubers werken - voert de toeschouwer mee naar eigenaardige muzikale landschappen die een aaneenrijging vormen van identiteiten en culturele streken. De verschillende werken verklanken volkeren die met elkaar delibereren, maar ook perfect naast elkaar kunnen resideren. In al deze vocale werelden schuilt een diepe wens naar minder strikte grenzen, ook in de 21ste eeuw. De solisten van VocaalLAB wenden alle mogelijkheden van de stem aan, ingebed in een elektronisch gestuurde klankenveloppe.

VocaalLAB's theatrale concert Traumgesichter is gefundeerd op de filosofie van de Zwitserse componist Klaus Huber - winnaar van Ernst von Siemens prijs 2009 - ook wel de Nobel-muziekprijs genoemd. Klaus Huber's levensvisie en werken zit bol van oprechtheid, eenvoud, durf en strijd. In al zijn composities zit een humane boodschap. In Traumgesichter, waarin Japanse, Cubaanse, Zwitserse, Frans-Griekse, Italiaanse en Nederlandse werken een aaneenrijging vormen van eigen identiteiten en culturele streken, wordt de toeschouwer meegevoerd naar eigenaardige muzikale landschappen. De luisteraar kan ze als 'stammen' ervaren, of volkeren die met elkaar delibreren en perfect naast elkaar kunnen resideren.

Te midden van Klaus Huber's conceptie van Traumgesicht en Nous?-La raison du coeur positioneren zich werken als Halai van Misato Mochizuki als ook Luigi Nono's La Fabbricca Illuminata. In Nono's werk bijvoorbeeld is de roep naar betere werkomstandigheden voor de eenvoudige fabrieksarbeiders nog steeds even actueel als in 1964. Ook anno nu moeten vele arbeiders presteren onder erbarmelijke omstandigheden, zelfs in Oost-Europese landen. De personages op het podium alterneren - in dit theatrale concert - van zanger naar figurant of spreekloze acteur en vice versa. In La Fabbrica Illuminata bijvoorbeeld vormen ze de arbeiders op de barricades terwijl de soliste ons via enkele woorden meevoert naar een fabriek met barre werkomstandigheden.

Klaus Huber
Klaus Huber werd in 1924 in Bern geboren. Voor hij muziekstudies in viool en compositie startte aan het conservatorium van Zürich, was hij onderwijzer. In 1955-1956 volgde hij een extra opleiding bij Boris Blacher aan de Hochschule für Musik in Berlijn. Hij was gedurende tien jaar leraar viool aan het conservatorium van Zürich. Later onderwees hij muziekgeschiedenis en muziektheorie aan het conservatorium van Luzern. Van 1973 tot 1990 was hij verantwoordelijk voor de lessen compositie aan de Musikhochschule van Freiburg (Duitsland). Hij stelde zijn voormalige leerling Brian Ferneyhough als assistent aan. Andere studenten van hem waren onder meer Kaija Saariaho, Younghi Pagh-Paan, Wolfgang Rihm en Michael Jarrell. Toen hij in 1990 zijn functies in Freiburg neerlegde, zette Klaus Huber zijn onderwijsactiviteiten op zelfstandige basis voort. Hij geeft als gastdocent overal in de wereld les en houdt conferenties. Professor Huber heeft er zich altijd op toegelegd jonge componisten rechtstreeks met de praktijk in contact te brengen. Zijn genereuze ingesteldheid op het vlak van muziek en ideeëngoed, leidde tot een overvloedig en soms complex oeuvre. Vormelijk altijd wijds en met een versmelting van muzikale, politieke, poëtische en mystieke facetten.

Lange tijd werd Klaus Huber beschouwd als een introverte en zonderlinge mysticus. Belangrijk was zijn kennismaking in 1958 met Stravinski's 'Threni' en zijn doorbraak in 1959 in Rome met zijn eigen werk 'Des Engels Anredung an die Seele'. Al vanaf de 'Sonata da chiesa' opus 1 (1953) bekleedde de religieuze muziek een centrale plaats in het werk van de componist. Daarbij waren geestelijke en profane muziek weliswaar moeilijk uit elkaar te houden.

Vanaf 1967 keert Huber zich tot de tijdskritiek: "Het is thans niet meer mogelijk hermetische kunst over een idealere toekomst te scheppen." Men moet volgens hem positie kiezen, als componist, uitvoerder en toehoorder. Huber heeft zelf ook altijd positie gekozen. Het nadrukkelijkst was dat in zijn Nicaragua-oratorium 'Erniedrigt - geknechtet - verlassen - verachtet ...' (1975/78-81/82). Door middel van schokeffecten wilde hij mensen ontstellen en bewustmaken van het feit dat de realiteit moet veranderen. De brutaliteit van het regime dat in dit oratorium wordt aangeklaagd, richt zich echter ook tegen de luisteraar.

Steeds heeft Huber de neiging gehad om ofwel zeer luide ofwel zeer zachte muziek te schrijven. In het Nicaragua-oratorium komt het pianissimo aan de uiterste gehoorgrens in aanvaring met het fortissimo aan de uiterste pijngrens. "Ik ben ervan overtuigd dat mijn engagement noodzakelijk is. Met mijn extreem geëngageerde muziek heb ik niet de bedoeling sociale structuren te veranderen. Ik schep deze geëngageerde muziek om door middel van de schokeffecten en de turbulentie van mijn expressie, de beleving en het bewustzijn van de luisteraar te ontstellen en te veranderen." (*)

Henry Vega
Henry Vega (New York, 1973) werkt als componist en musicus in modern theater, dans en concertmuziek. Zijn muziek varieert van instrumentale virtuositeit tot subtiele kleurrijke composities waarin traditionele instrumenten gecombineerd worden met elektronische geluid. Hij combineert theatrale uitvoeringen met video volgens een minimale esthetiek waarin simpele harmonieën kruisen met noisy contrapunt. Vega's werk is uitgevoerd in Europa en Amerika. Hij treedt vaak op met zijn trio The Electronic Hammer en de elektronische muziektheatergroep The Spycollective. Hij schrijft muziek voor o.a. het ensemble MAE, VocaalLab, Ensemble Integrales en The Roentgen Connection.

Nadir Vassena
De Zwitserse componist Nadir Vassena (1970) baseerde zijn 'Altri infidi luoghi' (2009) op Shakespeares 'Othello'. Het jaloezie-thema speelt hier nog een rol, maar de muziek voert de luisteraar naar andere ruimtes.

Misato Mochizuki
De Japanse componiste Misato Mochizuki (1969) (1969) studeerde aan de Tokyo National University of Fine Arts and Music. Daarna trok ze naar Parijs, waar ze compositie studeerde bij Paul Mefano en Emmanuel Nunes aan het Conservatoire National Superieur de Musique en later bij Tristan Murail aan het IRCAM. Ze krijgt opdrachten van orkesten en ensembles uit de hele wereld en behaalde talrijke onderscheidingen. De muziek van Mochizuki vermengt technieken uit onze hedendaagse klassieke muziek met Aziatische: ze is rijk aan transformaties die op een subtiele manier ingrijpen op de verschillende klankkleuren en bestaat uit uiterst verfijnde klankschakeringen.

Katarzyna Glowicka
De Poolse, in Nederland verblijvende Katarzyna (Kasia) Glowicka (1978) studeerde aan het Wroclaw conservatorium bij Grazyna Pstrokonska-Nawratil en vervolgde haar studie bij Louis Andriessen aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en bij Ivan Fidele aan het conservatorium van Straatsburg. Nadien trok ze naar het Sonic Arts Research Centre in Noord-Ierland.
Glowicka heeft muziek voor verschillende soorten ensembles geschreven, waaronder voor kamerorkest en symfonieorkest. Haar oeuvre bevat tevens theatermuziek en elektro-akoestische werken. Ze heeft reeds verschillende beurzen en onderscheidingen ontvangen, onder meer van het ministerie van OC&W, de Europese Commissie, de Poolse Society of Contemporary Music en de Musica Sacra Competition.

Luigi Nono
Engagement en experiment vormen samen het belangrijkste kenmerk van de muziek van de italiaanse componist Luigi Nono (1924-1990). Zijn hele oeuvre kan dan ook beschouwd worden als één lange zoektocht naar de middelen om zijn sociale en politieke betrokkenheid ook op muzikaal overtuigende wijze tot uitdrukking te brengen. Stond zijn werk lange tijd in dienst van zijn communistische idealen, graadeweg ging hij zich steeds meer concentreren op een andere bevrijding: die van de klank. Ondanks zijn radicale ideologie, die hij ook in het dagelijks leven in de praktijk bracht (hij was actief lid van de communistische partij en woonde in Venetië tussen de arbeiders) heeft Nono's muziek nooit een strijdlied-achtig karakter gekregen, daarvoor hield hij te veel van componeren en van de mogelijkheden van klanken. Nono's composities waren steeds weer het resultaat van een onoplosbaar conflict tussen politiek engagement en artistieke idealen. Hij gaf in zijn muziek telkens nieuwe antwoorden. Zijn politieke idealen bleef hij trouw, maar toen de maatschappelijke verhoudingen gecompliceerder werden, werd het onmogelijk om de boodschap met de vroegere directheid uit te dragen. Nono besefte dat de tijd van muzikaal geweld voorbij was, en bezon zich voor de zoveelste keer op zijn muzikale uitgangspunten. In de afstompende massamedia van de moderne samenleving, en het daardoor zwakker wordende waarnemingsvermogen vond hij een nieuwe vijand.

'La Fabbrica Iilluminata' bestaat uit een viersporenmontage van geluiden uit een hoogovenbedrijf dat indertijd bekend stond als de dodenfabriek. Het rauwe geluid wordt gemixt met de live-zang van een sopraan. Nono wilde op zijn manier de onmenselijke werkomstandigheden aanklagen. Het is de tweede studio-compostie van Luigi Nono. Dit werk was in eerste instantie gecomponeerd voor de opening van dc ‘Prix Italia’ 1964 van de RAI, maar de uitvoering werd afgelast vanwege de openlijke politieke stellingname van de tekst. Uiteindelijk vond de première plaats in 1965 in het theater La Fenice in Venetië.
Als klankmateriaal voor de band voor de band gebruikte Nono opnames die hij gedurende drie dagen kon maken in de 'Italsider'-metaalfabriek in Genua-Cornigliano, die werden aangevuld met het koor van de RAI, met de stem van zangeres Carla Henius en met elktronische klanken. De band werd gesrealiseerd in de Studio di Fonologica in Milaan in samenwerking met technicus Marino Zuccheri. De teksten zijn samengesteld door Guiliano Scabia uit interviews die hij had met verschillende arbeiders van de fabriek over hun arbeids- en levensomstandigheden. Daarnaast gebruikte hij eigen observaties en vervolledigde hij het stuk met enkele versregels van de dichter Cesare Pavese.

La Fabbrica Illuminata is een van de bekendste werken uit de vroege periode van de elektronische muziek, een werk dat de barrière van de 'vreemdheid' van dit type muziek kon doorbreken. Mogelijk heeft de politieke boodschap en de eenheid van inhoud, klankmateriaal en muzikale structuur dit onmiddelijke begrip in de hand gewerkt. De linkse, communistische oriëntering is kenmerkend voor Nono's werken uit deze periode, waarin hij zich bezig houdt met de tegenstelling tussen realiteit en utopie.

In La Fabbrica Illuminata uit zich dat in enerzijds het aan de kaak stellen van de belabberde arbeidsomstandigheden in de metaalfabriek, de 'fabbrica dei morti', en de ontwrichtende uitwerking daarvan op het leven van de arbeiders zelf. Zo merkt Nono op dat "de klankomgeving van de arbeid de manier van spreken van de arbeiders beïnvloedt tot in hun dagelijks leven, en zelfs tot in hun gezinsleven". Zijn muziek heeft hier een illustrerende werking, onder meer door de quadrofonische uitsturing van de band, die de ruimte-ervaring van de fabriek oproept. Anderzijds voegt hij met de solo-stem de hoop op een betere toekomst toe. Het is niet alleen fabriek vol schel licht, maar ook een fabriek die naar verlichting leidt. De solo aan het slot leidt ons weg van de 'citta dei morti'.

Wouter Snoei
De composities van Wouter Snoei (1977) bestrijken het brede veld van strikt 'synthetische' producties tot en met de meest uiteenlopende vormen van live electronics. In 1997, nog tijdens zijn studie, won hij met zijn eigen dance project xceptional de Grote Prijs van Nederland en dat kenmerkt hem als een van de componisten van de jongste generatie, die zich niets meer aantrekken van de onzinnige loopgravenoorlogen tussen 'ernstig' en 'licht'.

Wouter Snoei behaalde in 2000 zijn Master of Music na 6 jaar studie aan het Instituut voor Sonologie (Koninklijk Conservatorium Den Haag). Als specialist in elektronische muziek werkte hij zowel uitvoerend als componerend in verschillende muzikale disciplines. Zo verzorgde hij de klankregie voor stukken van o.a. Luigi Nono en John Cage. Ook speelde Wouter met Jasper Blom en andere jazzmuzikanten in het Bimhuis en op het North Sea Jazz festival.

Tijdens zijn studie componeerde Wouter al een aantal tape-stukken. Vanaf 2000 richtte hij zich op live elektronica. In 2004 kreeg hij de Matthijs Vermeulen Aanmoedigingsprijs voor Pulse, een stuk voor solo live electronica. In 2006 componeerde Wouter ook een stuk voor het Wave Field Synthesis systeem van Stichting the Game of Life, waarvan hij tevens mede-ontwikkelaar is.

Henri Pousseur
De Belgische componist Henri Pousseur (1929-2009) genoot internationale faam als componist van nieuwe muziek en voorvechter van hedendaagse uitvoeringspraktijken aan de conservatoria. Hij was een belangrijk theoreticus, pionier van de elektroakoestiek, pedagoog en esthetisch vernieuwer. Tijdens zijn muziekstudies aan de Luikse en Brusselse conservatoria ontdekte hij het serialisme, met als ultieme uitloper de dodecafonische muziek, het twaalftoonenstelsel dat toen wereldwijd verspreid raakte binnen de ernstige muziek. In de vijftiger jaren was Pousseur de bezielende kracht en oprichter van 'Musiques nouvelles'.
Pousseur kwam later aan het hoofd te staan van het conservatorium van Luik en richtte tevens in Luik het muziekstudiecentrum 'Centre de Recherches musicales de Wallonie' - intussen herdoopt tot het Centre Henri Pousseur - op. Daarnaast was hij ook gastdocent in muziekcentra in Keulen, Bazel en Buffalo. Nadat hij officieel op rust ging, zette hij zijn muzikale praktijk verder en richt in 2000 een nieuwe multimediale muziekrichting op, die elektro-akoestische muziek en digitale beelden vermengt.
Pousseur behoorde samen met Pierre Bartholomée aan Waalse zijde en Louis De Meester en Karel Goeyvaerts aan Vlaamse zijde tot de top van de Belgische nieuwe muziek. Ook internationaal werden zijn composities uitgevoerd naast werk van Karlheinz Stockhausen en Pierre Boulez. Binnen het muziekonderwijs pleitte Henri Pousseur voor een groter aandeel van de hedendaagse muziek in het algemeen muziekonderwijs.

Georges Aperghis
Georges Aperghis (1945) is een revolutionaire componist die tegen elke conventionele muzikale vorm in druist. Zijn muziek breekt elke wet en geeft de luisteraar ruimte voor nieuwe vergezichten. Aperghis is vooral bekend om de manier waarop hij de stem en taal in zijn werk opneemt.
Georges Aperghis werd in 1945 in Athene geboren. Na een dubbele, voornamelijk autodidactische vorming als schilder en muzikant, vestigde hij zich in 1963 in Parijsen en belandt er in de wereld van het serialisme en het onderzoek van Yannis Xenakis. Daarna zoekt hij artistiek meer toenadering tot het universum van John Cage en Mauricio Kagel. Deze laatste leert hem te componeren met een grote theatrale gevoeligheid. Vervolgens ontdekte hij het theater, een wereld die hij nooit zou verlaten. Hij werd medewerker van Antoine Vitez en richtte het Atelier Théâtre et Musique (ATEM ) op. Zijn muzikaal-scenische wereld is tegelijk humoristisch en tragisch, krachtig en broos. Het werk van Georges Aperghis bekleedt een centrale plaats en is dé referentie in het Franse muziektheater geworden.

Programma :

• Klaus Huber, Traumgesicht
• Henry Vega, The Hallelujah Drones
• Nadir Vassena, Altri infidi luoghi
• Misato Mochizuki, Halai
• Kasia Glowicka, Luminescence
• Luigi Nono, La Fabbricca Illuminata
• Wouter Snoei, Nieuw werk
• Henri Pousseur, Pour Baudelaire
• Georges Aperghis, Rondo
• Tomohisa Hashimoto, Nieuw werk
• Klaus Huber, Nous? La raison du coeur

Tijd en plaats van het gebeuren :

Vocaallab & Romain Bischoff : Traumgesichter
Vrijdag 26 november 2010 om 20.00 u (Inleiding om 19.15 u )
Muziekcentrum De Bijloke Gent
Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be en www.vocaallab.com

Extra :
Klaus Huber : www.klaushuber.com, brahms.ircam.fr, www.schott-music.com, www.arsmusica.be (*) en youtube
Henry Vega : www.henryvega.net en youtube
Nadir Vassena : web.ticino.com/nadir, www.classical-composers.org en youtube
Misato Mochizuki : www.misato-mochizuki.com, www.arsmusica.be en youtube
Kasia Glowicka : www.glowicka.com, www.muziekencyclopedie.nl en vimeo.com
Luigi Nono op www.arsmusica.be, d-sites.net en youtube
Luigi Nono : Antifascist, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Luigi Nono: een hedendaags Italiaans componist, Harry Mayer op www.mayertjes.nl, 19/12/2006
Luigi Nono: on what would have been the composer's 80th birthday, John Warnaby reflects on his life and music, John Warnaby op www.musicweb-international.com, 2004
Wouter Snoei : www.woutersnoei.nl, www.muziekencyclopedie.nl en youtube
Henri Pousseur : www.henripousseur.net, brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Georges Aperghis : www.aperghis.com, brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Tomohisa Hashimoto : www.myspace.com/tomohisahashimoto, www.ne.jp en youtube

Elders op Oorgetuige :
In memoriam Henri Pousseur (1929 - 2009), 7/03/2009
Electronic Hammer : aanstekelijke mix van elektronische en akoestische geluiden, 27/04/2008
Machinations : muziekspektakel voor vier vrouwen en een computer, 20/04/2008
Politiek engagement en artistieke vernieuwing : de weg van Luigi Nono, 23/02/2008
Happy End: sadistisch sprookje en een een schitterende animatiefilm, 18/09/2008
De zondvloed van Aperghis, 25/11/2007

Bekijk alvast Henry Vega's The Hallelujah Drones, uitgevoerd door VocaalLAB Nederland tijdens het Gaudeamus Music Festival 2008 in Amsterdam