12/11/2010

In Memoriam Henryk Mikolaj Górecki (1933 - 2010)

Henryk Górecki De Poolse componist en muziekpedagoog Henryk Mikolaj Górecki is op vrijdag 12 november 2010 in een ziekenhuis in Katowice, in het zuiden van Polen, overleden aan de gevolgen van een slepende ziekte. Górecki werd 76.

Górecki begon zijn carrière in het Polen van de jaren vijftig. In 1976 voegde hij aan zijn al omvangrijke oeuvre een derde symfonie toe. De ondertitel, Symphony of Sorrowful Songs, verwees naar het thema van de wenende moeder. Buiten de Poolse landsgrenzen bleef het werk onopgemerkt. Tot een cd-opname met dezelfde symfonie in 1992 plots alle verkooprecords brak. De opname door de London Sinfonietta onder David Zinnman met de sopraan Dawn Upshaw sloeg niet alleen in Engeland het ene na het andere record met in no time na 100.000 verkochte exemplaren een gouden plaat, maar prijkte ook elders lang in de top van populaire en klassieke hitlijsten.

Henryk Górecki is niet alleen de bekendste Poolse componist van vandaag, hij is/was ook de meest omstredene. Het soort luisteraar dat het bij Arvo Pärt al op de heupen krijgt, verkettert Górecki nog veel feller. Zo wordt zijn werk door heel wat critici afgedaan als 'simplistisch en dom'.

Bij Górecki moet je inderdaad niet zijn voor de virtuoze, intellectuele rijkdom van zijn muziek. Evenals Arvo Pärt begon hij te componeren in uitgesproken modernistische stijl. Beide componisten ondergingen echter een algehele metamorfose die hen - gevoed door een diepe religieuze overtuiging - de uiterste eenvoud en welluidendheid deed opzoeken. Górecki was een muzikale solitaire zonderling, die met zijn nadrukkelijk eenvoudige muziektaal en zijn religieuze composities toch wel een groot publiek gevonden heeft.

Górecki debuteerde in 1958 tijdens het Warschau Herfst Internationaal Festival van hedendaagse muziek met zijn werk 'Epitafium' voor gemengd koor en ensemble. Het jaar daarop beleefde zijn 1se symfonie voor strijkorkest haar première. Lange tijd werd Górecki's werk overschaduwd door dat van Krzysztof Penderecki en Witold Lutoslawski, maar in de jaren '60 kreeg Górecki een hele reeks van internationale onderscheidingen, waaronder de 1ste prijs bij de Biënnale in Parijs en bij het Internationale Componisten Podium van de UNESCO.

Zijn doorbraak kwam met de Symfonie Nr. 3, "symfonią pieśni żałobnych", (Symfonie van treurliederen) die hij in opdracht van de Südwestfunk (voorganger van de huidige Südwestrundfunk) Baden-Baden schreef. Met deze driedelige Symfonie rekende Górecki definitief af met de dissonante en moderne schrijfwijze, die in zijn eerdere werken de overhand hadden. De opname daarvan werd in een uitvoering met de London Sinfonietta, sopraan Dawn Upshaw en dirigent David Zinman een bestseller en belandde zelfs in diverse hitparades. Het zou o.m. de minimalistische popgroep Lamb in 1996 tot het nummer "Górecki" inspireren. Een vierde symfonie van Gorecki moest normaal dit jaar in Londen in première gaan, maar de slechte gezondheidstoestand van de Poolse componist stak daar een stokje voor.

Vanaf 1965 doceerde hij partituurspel en compositie aan zijn "Alma mater", de Karol Szymanowski Muziekacademie Katowice. In 1975 werd hij er rector magnificus en twee jaar later tot professor benoemd. In 1994 werd hij eredoctor van de Universiteit van Warschau, in 2000 van de Jagiellonische Universiteit, Krakau en in 2004 van de Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II in Lublin. Hij is ereburger van Rybnik.

Aanvankelijk hanteerde Górecki een dodecafonische schrijfstijl, maar al spoedig begon hij ook andere parameters zoals ritmiek en dynamiek reekstechnisch te organiseren. In 1965 stopte hij met seriëel te componeren en begon hij het muzikale materiaal tot een minimum te beperken. Repetitieve structuren, eenvoudige reekstechnieken, de bezinning op volksmuzikale of geestelijke bronnen overheersten voortaan zijn werken.

Górecki was een rabiaat anti-communist, vooral omwille van zijn katholieke geloof (stijl Lech Walesa), wat muzikaal vertaald wordt in de invloed van zijn leermeester Olivier Messiaen. Het katholicisme vormt de basis van de meeste van zijn werken vanaf de jaren '70 en '80, werken die de tonaliteit weer brede ruimte geven.

Deze wending in zijn werk was verbonden met een voor een eigentijdse componist buitengewone populariteit. De traditie van de nationale Poolse muziek werd voor Górecki met de jaren steeds belangrijker. Werken als zijn Muzyka staropolska (Oude Poolse muziek) uit 1969 zijn de uitdrukking van deze verbondenheid met de traditie. Górecki was medegrondlegger van de Poolse School, samen met Krzysztof Penderecki.

Górecki wordt ook als een vertegenwoordiger van het minimalisme beschouwd (al wilde hij daar zelf niet van horen), maar dan wel het 'continentale' minimalisme dat zeer in de religieuze sfeer zit.

Extra :
Henryk Górecki op en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
De post-modernen: Pärt, Górecki en Schnittke, Friska Frank op www.nopapers.nl
Henryk Gorecki (1933- ): Cultfiguur of strovuur ? op www.musicalifeiten.nl

Beluister alvast het Lento en Largo uit Górecki 's Symphony No. 3 "Sorrowful Songs"

16:51 Gepost in Actualiteit, Muziek, Nieuws | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.