19/07/2008

Vingt Regards sur L'Enfant-Jésus : monumentaal werk van Messiaen op Midis-Minimes

Sara Picavet De 20ste eeuw is zeker de meest eclectische uit de westerse muziekgeschiedenis. Van zijn stilistische pluralisme komen er in het festival Midis-Minimes dan ook maar een beperkt aantal aspecten aan bod. Sara Picavet komt de eer toe de integrale Vingt Regards sur l'Enfant-Jésus te vertolken, een van Messiaens meesterwerken voor piano.

Eén maal is geen maal. Vier opeenvolgende concerten in één week tijd zijn aan dezelfde componist en - nog ongebruikelijker - aan één en dezelfde uitvoerder gewijd. In het kader van de herdenking van de 100ste verjaardag van de geboorte van Olivier Messiaen programmeert Midis-Minimes de integrale uitvoering van Vingt Regards sur L'Enfant-Jésus. Dit twee uur durende meesterwerk in welige kleuren en timbres dateert uit 1944 en getuigt van een duizelingwekkende virtuositeit, die alle registers van het instrument opentrekt. De klankmaterie wordt opengereten, van het oneindig grote tot het oneindig kleine.

Sara Picavet kreeg in 2004 een beurs van het Fonds voor Roeping om zich op de hedendaagse muziek toe te leggen, in het bijzonder op het oeuvre van Olivier Messiaen. Voor de pianiste betekent de integrale uitvoering van Vingt Regards sur LEnfant-Jésus dan ook de bekroning van vele jaren studie. (BM)

Olivier Messiaen groeit op in intellectuele middens. Zijn moeder is de dichteres Cécile Sauvage, wiens talent zich al op jonge leeftijd had geopenbaard. Messiaens eerste leermeesters zijn Maurice Emmanuel (niet-Europese muziek), Marcel Dupré (orgel) en Paul Dukas (compositie). Terwijl zijn eerste werken nog sterk doordrongen zijn van de invloed van zijn illustere voorgangers César Franck en Claude Debussy, evolueert Messiaen snel naar een geëmancipeerde, persoonlijke en gemakkelijk herkenbare stijl, die expliciet is geïnspireerd op diepe religieuze vervoering. Olivier Messiaen is als docent verbonden aan verscheidene instellingen in Frankrijk en in het buitenland. Als componist schenkt hij bijzondere aandacht aan de onuitputtelijke schatten van het ritme (die hij ontdekt in de Indische en in de Balinese muziek) en van de modus (in de traditie van het gregoriaans). Vanuit zijn passie voor de ornithologie vertaalt Messiaen met een haast naïef enthousiasme de zang van verschillende vogels in notenbeeld. Verscheidene vogelmotieven wendt hij aan in piano- en orkestwerken. Messiaen houdt van klankeffecten en ongewone timbres. Vandaar dat hij in zijn composities vaak ongebruikelijke instrumenten verwerkt, zoals vibrafonen, Martenot-golven en uitheemse percussie-instrumenten.

Messiaens catalogus behelst haast alle muzikale genres en bevat composities voor orgel, een paar grote werken voor piano, orkestwerken, de opera Saint François d'Assise, liederen, enzovoort. Hij schrijft ook een aantal didactische werken, waarin hij zijn eigen composities ontleedt aan de hand van een mix van ingewikkelde technische uiteenzettingen en raadselachtige poëtische mijmeringen.

De pianoschriftuur van Olivier Messiaen gebruikt op een moderne maar tevens geëxalteerde manier de expressieve mogelijkheden van het instrument. Alle registers van de piano worden opengetrokken, van de hoogste tot de laagste, meestal in tegengestelde bewegingen, waardoor het virtuoze kunnen van de uitvoerder op de proef wordt gesteld. Clusterakkoorden badend in mysterieuze (of juist felle) kleuren, vreemde resonantie-effecten, subtiele ritmes en gebroken lijnen zijn de ingrediënten van Messiaens gefragmenteerde, mystieke discours. Ook al stoot Messiaens taal soms op enige terughoudendheid bij het publiek, toch getuigt hij van een grote artistieke inspiratie.

De cyclus Vingt regards sur l'Enfant-Jésus komt tot stand in de periode van maart tot september 1944. De uitgave van deze kolossale compositie gaat vergezeld van een commentaar van de auteur, dat de religieuze motieven en de architecturale opbouw van het werk (ingegeven door getallensymboliek) verduidelijkt. Elk van de twintig stukken verklankt een ander thema. Doordat een aantal motieven de hele cyclus doorkruisen, heeft deze monumentale partituur -waarvan de uitvoering meer dan twee uur in beslag neemt- een sterke samenhang. De grote omvang van het werk verklaart waarom het zo zelden in zijn geheel, en veel vaker fragmentarisch in concertprogramma's wordt opgenomen.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Sara Picavet : Olivier Messiaen, Vingt regards sur l'Enfant-Jésus (Integrale uitvoering gespreid over 4 dagen)
Van dinsdag 22 tot vrijdag 25 juli 2008, telkens om 12.15 u

Koninklijk Conservatorium
Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.midis-minimes.be
-----------------------
Sara Picavet : Olivier Messiaen, Vingt regards sur l'Enfant-Jésus (uittreksels)
Donderdag 14 augustus 2008 om 12.15 u

30CC-Wagehuys
Brusselsestraat 63
3000 Leuven

Meer info : www.zomer-van-sint-pieter.be

Olivier Messiaen : www.messiaen2008.com en www.oliviermessiaen.org
Olivier Messiaen (1908 - 1992): Exotische volgelkenner, op www.musicalifeiten.nl
Review : Olivier Messiaen, 'Visions de l'Amen', Tristan Faes op Kwadratuur.be, 09/12/2006
Messiaen: cd-recensies op www.musicalifeiten.nl
Olivier Messiaen, Harry Mayer op www.mayertjes.nl

Elders op Oorgetuige :
Zomerse lunchconerten bieden een staalkaart van onuitputtelijk muzikale erfgoed, 29/06/2008
De muzikale taal van Olivier Messiaen, 5/03/2008
Colloquium : De Messiaen Generatie, 4/03/2008
Olivier Messiaen en de christelijke inspiratie, 4/03/2008
100% Messiaen : een uniek evenement binnen het Brusselse muzikale seizoen, 2/03/2008
Olivier Messiaen : een leven gewijd aan het onderzoeken van ritmiek, kleur en ornithologie, helemaal in het teken van het katholieke geloof, 2/03/2008
Hommage aan Olivier Messiaen, 13/02/2008

Een voorsmaakje ? Bekijk dan alvast deze video van Messiaen: Vingt Regards - No. 6, Par lui tout a ete fait, uitgevoerd door Roger Muraro (YouTube, 21 juni 2006, 10')



Meer van Olivier Messiaen en Vingt Regards sur l'Enfant Jésus op Youtube

16:30 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.