23/04/2007

Pasolini en de 120 dagen van Sodom

Hugo Koolschijn in Intra Muros Na Men in Tribulation, gebaseerd op het leven van Antonin Artaud, kiest Eric Sleichim opnieuw een 'extreme persoonlijkheid' als uitgangspunt voor een muziektheaterproductie: in Intra-Muros staat immers de controversiële Italiaanse cineast Pier Paolo Pasolini (1922-1975) centraal. Pasolini verwekte niet alleen schandaal met zijn films, maar ook met zijn politieke stellingnamen én met zijn levenswandel. Wie in het naoorlogse Italië katholicisme, communisme en homoseksualiteit in zichzelf trachtte te verenigen, kon op vernietigende tegenreacties rekenen.

In Intra-Muros brengen regisseur-componist Eric Sleichim, auteur Peter Verhelst en scenograaf Jan Versweyveld verschillende facetten van Pasolini's radicale persoonlijkheid samen. Het eerste deel focust op het leven van Pasolini (Hugo Koolschijn) in de vorm van een autobiografische biecht of van antwoorden op een kruisverhoor. In het tweede deel wordt ingezoemd op Salo of de 120 dagen van Sodom, Pasolini's laatste film, voltooid kort voor zijn gewelddadige dood. Inhoudelijk verwijst de film naar Les 120 jours de Sodom van Markies de Sade; structureel gezien gaat het om een spiraalvormige afdaling in de hel zoals in Dantes Inferno. De film speelt zich af in 1944 in de Republiek Salo, een plek in het Noorden van Italië waar Mussolini's fascistische regime nog even standhield en zich aan onnoemelijke wreedheden en perversiteiten te buiten ging. Doorheen Intra-Muros loopt als een rode draad letterlijk de zachte tegen-stem van een contratenor (Jonathan De Ceuster) die zowel staat voor Pasolini's vermoorde broer Guido als voor zijn grote liefde, de jonge Ninetto. Een andere constante aanwezigheid is die van Pasolini's moeder (Kitty Courbois): zij kijkt toe op het leven van haar zoon en wordt in het tweede deel de vertelster van Salo. De muziek wordt vertolkt door acht jonge muzikanten (een vocaal en een strijkkwartet), de contratenor en elektronica. De acht jonge musici vertolken tevens de slachtoffers uit Salo: de adolescenten, kinderen van linkse intellectuelen, die de wraak van het fascisme ondergaan.

Regisseur en componist Eric Sleichim over Intra-Muros

Als huiscomponist van Muziektheater Transparant werkt Eric Sleichim aan een trilogie over fascinerende 20ste eeuwse kunstenaars die met hun werk een soort offer brachten en nog steeds gelden als boegbeeld en inspiratiebron voor andere kunstenaars. Gedreven zielen die hun tragische lotsbestemming met een messianistisch elan hebben gedragen en voltrokken.

De film
"Salò of de 120 dagen van Sodom is gebaseerd op het gelijknamige boek van de Markies de Sade. Daarin gaat de Sade als een boekhouder te werk: hij laat gedurende 4 maanden 600 perversies aan bod komen. 8 meisjes en 8 jongens, knechten en meiden, vertelsters, ex-prostituees... vormen een hofhouding van 46 mensen, waarvan na 4 maanden nog 16 mensen overblijven." "Pasolini heeft de tekst van de Sade verkort overgenomen, en het geheel een structuur gegeven aan de hand van een aantal cirkels uit Dantes Inferno: de cirkel van de manieën, de cirkel van de uitwerpselen, de cirkel van het bloed. Bovendien verplaatste hij het geheel naar het Italië van 1944, naar de Republiek van Salò. De geallieerden hadden al grote delen van Italië bevrijd, maar in Salò bleef Mussolini, dankzij de steun van de nazi's, aan de macht. Mussolini rekruteerde een leger uit bevrijde gevangenen, teisterde de regio door razzia's uit te voeren waarbij hij een groot aantal jongeren gevangen neemt. Zij werden de slachtoffers van ontzettende gruweldaden. De Republiek van Salò geldt als één van de zwartste hoofdstukken van de Tweede Wereldoorlog." "In 1975, toen Pasolini Salò maakte, lag deze gruwel nog vers in het Italiaanse geheugen. Pasolini verplaatst het boek van de Sade naar 1944 en reconstrueert op die manier een aantal historische gebeurtenissen. Het rekruteren van soldaten, het oppakken van jongeren uit linksintellectuele milieus en hun overbrenging naar een prachtig palazzo, waar ze worden blootgesteld aan de willekeur en gruwel van 4 heren, die de Macht representeren."

Pasolini
"Ik vroeg me af hoe de idealist Pier Paolo Pasolini, met zulke prachtige gedichten en films als Medea en Oedipus Rex, of sociaal gerichte films als Accatone en Mamma Roma, ertoe is gekomen om zo'n monsterachtige film te maken. We zijn gaan graven in het leven en werk van Pasolini en hebben er onze interpretatie van gemaakt. Het heeft er alles mee te maken dat Pasolini de laatste jaren van zijn leven erg gedesillusioneerd is geraakt. Ten eerste in de jeugd, die zo belangrijk was voor hem in zijn hele oeuvre, en zeker ook in de Trilogia della vita (Decamerone, Canterbury Tales en Duizend-en-één-Nacht), waarin hij de puurheid van het menselijk lichaam bezingt. Zijn teleurstelling was mmens wanneer hij uiteindelijk besefte dat die films als seksfilms, zelfs als porno ontvangen werden. Zelf sprak hij niet over porno of zelfs erotisme, hij toonde het lichaam zoals het is. Nog geen jaar na Duizend-en-één-Nacht maakte hij Salò." "Veel is te begrijpen door het lezen van de columns die hij voor de Corriere della Sera schreef. Daarin betoogde hij nog vlak voor zijn dood dat hij de leerplicht en de televisie wilde afschaffen. Hij vond dat het schoolsysteem de kinderen perverteert, hun denken misvormt en hun naïviteit en puurheid vernietigt. Een ander belangrijk en zeer ambigu gegeven is Pasolini's homoseksualiteit. Een zeer ambigu gegeven omdat hij ook seks had met jonge jongens die hij betaalde. Hij kreeg daar herhaaldelijk vragen over, zowel in interviews als tijdens de vele processen die tegen hem zijn ingespannen. Hij antwoordde dat hij die jongens niet met geld betaalde, maar pizza of een nieuw paar schoenen gaf. Dat is voor iemand met zijn intelligentie een wel erg scabreus antwoord. Pasolini was zeer intelligent en welbespraakt, en kon op iedere vraag een zeer complex en volledig antwoord geven. In interviews antwoordde hij ook altijd met lange, goed opgebouwde volzinnen. Ook dat aspect zit in de tekst van Peter Verhelst." "Een zeer bepalend proces tegen Pasolini vond plaats in 1949. Hij woonde toen met zijn moeder in haar geboortestreek Friuli, waar hij als leraar werkte. Na aantijgingen van een priester werd hij verdacht van seksuele affaires met zijn leerlingen. Pasolini kon zijn baan niet meer uitoefenen en is toen ook verbannen uit de Communistische Partij. Daarop is hij met zijn moeder naar Rome verhuisd. Hij miste er het Friuliaanse dialect en de onschuld van de boerenjongens, maar vond die naïviteit na enige tijd terug in de jongens van de borgata, de buitenwijken van Rome. Hij leefde tussen jongens die niet konden lezen of schrijven en werd opnieuw leraar, hoewel hij die functie niet officieel uitoefende. En hij vond er de acteurs voor de films die hij begon te maken. Een van hen was Ninetto Davoli, die zijn grote geliefde zou worden en in bijna al zijn films te zien is. Er bestaan interviews met Pasolini in die wijken, met de hele familie van Ninetto erbij, waaruit blijkt dat Pasolini daar ook volledig aanvaard werd." "In Rome schreef hij zijn eerste romans, waarin hij de harde werkelijkheid van het leven in de borgata schetste. Hij kreeg naam, maar was meteen ook erg omstreden. Er volgden tientallen processen over zijn boeken en films, met de vraag om censuur. Hij werd geviseerd en aangevallen door neo-fascistische groeperingen, maar heeft zelf nooit klacht neergelegd, ook niet wanneer hij de schuldigen kende. Hij weigerde het door hem zo verfoeide juridische apparaat tegen anderen te gebruiken. Voor hem was justitie het voornaamste instrument waarmee de machthebbers hun wetten aan het volk oplegden, het instrument dat ze misbruikten om hun macht in stand te houden." "Pasolini kampte zijn leven lang met grote schuldgevoelens. Enerzijds over zijn homoseksualiteit, anderzijds over zijn broer Guido, die tijdens de oorlog in het verzet ging strijden, en omkwam in gevechten tussen verschillende strekkingen partizanen. Het feit dat hun vader officier was in het leger van Mussolini, zorgde voor een grote breuk in de familie. Guido sloot zich aan bij het verzet, Pier Paolo zocht beschutting bij zijn moeder en schrijft zijn eerste gedichten. Toen Pasolini later zijn Oedipusfilm maakte, vatte hij dat ook op als een zeer persoonlijk verhaal."

Intra-Muros
Het eerste deel van Intra-Muros toont Pasolini (Hugo Koolschijn) in verschillende facetten en bevat vele verwijzingen naar zijn levensloop. We krijgen hem te zien in het openbare leven, tijdens een proces of tijdens een interview in een universiteitsaula, maar ook in de intimiteit van zijn huiskamer. Zijn moeder (Kitty Courbois) luistert nauwlettend en probeert hem te begrijpen. Onmerkbaar verglijdt ze in de rol van een vertelster uit Salò. De contratenor (Jonathan De Ceuster) incarneert zowel Pasolini's jongere broer als zijn minnaar, alsook de jongens uit zijn films en boeken. Hij zingt madrigalen die soms puur en pathetisch zijn en op andere momenten spottend, als een van de stemmen uit de films. Acht jonge musici vertolken de kinderen van linkse intellectuelen die de wraak van het fascisme ondergaan. Ze zijn zo vergroeid met hun instrumenten dat ze de binnenkant van het lichaam verklanken. In het tweede deel van de voorstelling komen we op de set van Salò. De ruimte openbaart door suggestie een deel van haar geheimen. De bijzondere scenografie van Jan Versweyveld en de spatialisatie van de klank, betrekken het publiek op een unieke manier in de wereld van Pasolini. "Intra-Muros is een interpretatie. Pasolini had niets meer te verliezen: zijn grote geliefde, Ninetto, is getrouwd met een vrouw. Zijn moeder, waar hij zoveel van hield en met wie hij bijna zijn hele leven heeft samengewoond, werd stilaan seniel; zijn geschriften en zijn films werden verkeerd geïnterpreteerd; hij geloofde niet meer in de jeugd en in de Westerse maatschappij. Je kan Salò dan ook zien als een afrekening met zichzelf, als een testament. Pasolini ensceneert in Intra-Muros zijn eigen moord, zoals hij die in vele geschriften heeft beschreven."(*)

 
Tijd en plaats van het gebeuren

Intra-Muros [IM Pasolini]
Woensdag 25 en donderdag 26 april 2007 om 20.30 u
Kaaitheater

Sainctelettesquare 20
1000 Brussel

Meer info : www.kaaitheater.be
-----------------------------------
Woensdag 2 en donderdag 3 mei 2007 om 20.00 u
Bourlaschouwburg

Komedieplaats 18
2000 Antwerpen
Meer info : www.desingel.be
-----------------------------------
Vrijdag 4 mei 2007 om 20.30 u
CC De Velinx

Dijk 111
3700 Tongeren

Meer info : www.develinx.be
-----------------------------------
Maandag 7 en dinsdag 8 mei 2007 om 20.30 u
NT Gent

Sint Baafsplein 17
9000 Gent

Meer info : www.ntgent.be, www.blindman.be, www.transparant.be en www.toneelgroepamsterdam.nl

(*) Tekst: Eric Sleichim, opgetekend door David Cornille, Muziektheater Transparant - december 2006

Elders op Oorgetuige : Intra-Muros : de genadeloze spiegel van Pasolini, 11/01/2007

17:15 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.