Oorgetuige

Op 5 november overleed de Amerikaanse avant-gardecomponist Elliott Carter. De man is 103 geworden. Carter componeerde muziek die hij zelf omschreef als "'muziek die erom vraagt om geconcentreerd beluisterd te worden". Carter wekte zelfs op latere leeftijd nog ontzag door zijn productiviteit. Hij bleef, ook toen hij in december 2008 zijn 100ste verjaardag vierde, nieuwe opdrachten aannemen.

Zijn eerste Pulitzerprijs won Carter in1960 voor zijn Second String Quartet. Dertien jaar later volgde zijn tweede Pulitzerprijs voor Third String Quartet. Toen in 1985 voor het eerst de National Medals of Arts werden toegekend was Carter een van de tien mensen die op deze wijze werden geëerd. Zijn gebrek aan populariteit bij het grote publiek kon hem niet deren. "Ik denk niet dat het iets betekent om populair te zijn", zei hij. "Als je ziet hoe publieke smaak en publieke opinie constant op allerhande manieren worden gemanipuleerd, lijkt het mij dat populariteit een futiele zaak is."

Elliott Carter was 103 en dus stonden zijn activiteiten op een iets lager pitje dan pakweg 40 jaar geleden, maar hij was nog altijd productief. En ook in zijn recentere composities slaagde hij er nog steeds in om te doen wat hij al zestig jaar deed: toonaangevende en vernieuwende bijdragen afleveren aan de hedendaagse muziek. Carter was misschien wel een van de belangrijkste vernieuwers van de twintigste-eeuwse muziek in de Verenigde Staten. Neo-klassiek in de jaren 40, compromisloos in de jaren 50, ongenadig voor het minimalisme van de jaren 60 en 70, en in elk geval veeleisend voor de uitvoerders van zijn werk. Zo catalogeert The New York Times zijn composities voor strijkkwartetten onder "de moeilijkste muziek die ooit is gemaakt".

Elliott Carter, die zijn hele leven in New York heeft gewoond, staat voor bijna een eeuw muziekgeschiedenis. Hij wordt in de hele wereld beschouwd als een van de belangrijkste nog levende componisten, stevig verankerd in de Europese traditie. Voor hem is de botsing tussen de Europese traditie en de Amerikaanse vernieuwing geen obstakel, maar een bron van inspiratie. De creatieve periode van zijn leven overspant meer dan tachtig jaar. Het respect dat hem wordt betuigt in de hele wereld heeft niet alleen betrekking op zijn werk, maar ook op zijn enorm toegewijde houding tegenover de muziekcultuur. In december 2008 werd Elliott Carter 100 jaar. Ondanks zijn gevorderde leeftijd componeert deze meester van de moderne muziek nog altijd.

Elliott Carter mag dan zijn uitgegroeid tot het boegbeeld van de Amerikaanse nieuwe muziek - de man die zowat eigenhandig de brug heeft geslagen tussen de vernieuwingen van de generatie van Charles Ives, Henry Cowell en Ruth Crawford Seeger en vandaag - hij begon zijn carrière aanvankelijk in een meer conservatieve richting. Na zijn studies aan Harvard bij Walter Piston, trok Carter zoals zoveel Amerikaanse componisten naar Parijs om er te studeren bij Nadia Boulanger, die haar studenten vooral een groot respect voor de klassieke harmonie bijbracht en een neoklassieke stijl in het verlengde van het werk van Igor Stravinsky propageerde.

Carter ruilde zijn neoklassieke periode echter al gauw voor een heel andere toonspraak die op harmonisch en melodisch vlak de verworvenheden van de Tweede Weense School (Schönberg, Berg, Webern) op de voorgrond plaatste, maar waarin bij uitstek twee volgende elementen op de voorgrond komen : de tendens om muziek veelgelaagd te maken en de zijn uiterst nauwkeurige manipulatie van ritme, metrum en tempo. Het bekendst is zijn techniek van 'metrische modulatie', waarbij binnen dezelfde compositie verscheidene tempi worden gehanteerd die allemaal in een bepaalde proportionele relatie tot elkaar staan. In zijn recentste werken bouwt Carter duidelijk voort op de taal en verworvenheden van zijn stijl, maar past hij die op een minder strikte wijze toe en laat zo meer ruimte voor een soort van spontane vindingrijkheid, vaak gecombineerd met een mild maar spitsvondig gevoel voor humor.

Extra :
Elliott Carter, Composer Who Decisively Snapped Tradition, Dies at 103, Allan Kozinn in The New York Times, 5/11/2012
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com, www.carter100.com, en.wikipedia.org en youtube
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Composer Elliott Carter is much admired but not easy to love, Karl Gehrke op Minnesota Public Radio, 8/03/2006
American Composers: Elliott Carter. He Put Motion Into His Movements, Tim Page in The Washington Post, 9/08/1998
Carter the Empiricist, David Harvey op www.davethehat.com, 1997
Carter en de polyfonie (pdf), Leo Samama op www.bloomline.net ,1993

Op 27 oktober 2012 overleed de Duitse componist Hans Werner Henze. Hij was een van de grootste hedendaagse componisten. Henze schreef klassieke muziek, maar werkte ook voor theater en film. Hij is 86 jaar geworden.

Henze was naast componist ook een bekend muziekpedagoog. Hij woonde lange tijd in Italië. Hij schreef onder meer symfonieën, opera's en concerten voor orkest en solo-instrumenten. Volgens zijn uitgever hebben Henze's ervaringen als krijgsgevangene in het fascistische Duitsland hun stempel gedrukt op de componist en zijn muziek. Zijn werk Sinfonia N.9, dat gebaseerd was op een roman van Anna Seghers, was een gedenkteken om te protesteren tegen het fascisme en oorlog.

Hans Werner Henze, geboren op 01-07-1926 in Gütersloh, Westfalen (Duitsland) werd de afgelopen decennia in het academisch getinte Duitse muziekklimaat vaak gezien als een buitenstaander. De eerste 20 jaar van zijn leven bracht hij door in Duitsland, met toen nog een fascistisch dictatoriaal regime. Hij was in dienst bij het Duitse leger tijdens de jaren 1940 - 1945.

Na de oorlog nam hij zijn muziekstudie weer op. Hij werkte in Heidelberg en Darmstadt. Na zijn opleiding bij Wolfgang Forter en René Leibowitz werkte hij in 1948 en 1949 als muzikaal leider aan het het Duitse theater van Heinz Hilpert in Konstanz, en in Wiesbaden. Zijn eerste compositie, een kamerconcert kwam uit in 1946.

In de jaren vijftig nam hij afstand van het opkomende serialisme rond  'Darmstadt'. In 1953 vestigde Henze zich in Italië en bleef er 9 jaar, eerst op het eiland Ischia en daarna in Napels. Daar schreef hij zijn 2 opera`s 'König Hirsch' en 'Der Prinz von Homburg', plus het ballet 'Undine'.

In 1963 verhuisde hij naar Rome en Castel Gandolfo. Drie jaar later ging hij omdat hij tevens wijnboer was in Marino wonen, een stadje ten zuiden van Rome. Naast de bezigheden die hij daarmee had schreef hij 'Elegy for Young Lovers' en 'The Bassarids', beiden in samenwerking met W.H. Auden, en de komische opera 'Der Junge Lord' naar het libretto van Ingeborg Bachmann. 'We come to the River' en 'The English Cat' maaktte hij allebei met Edward Bond. Hij schreef 'Orpheus', een volledig ballet, en een vrije versie van Monteverdi's 'Ritorno d'Ulisse'.

Ten slotte maakte hij 'Das Verratene Meer' en 'Venus und Adonis' beiden naar librettos van Hans-Ulrich Treichel. Voor het Salzburg Festival van 2003 werkte Hans Werner Henze aan een opera, 'L'Upupa oder Der Triumph der Sohnesliebe' naar zijn zelf geschreven libretto. De 4 symfonieën, nr. 7-10, geschreven na 1993 vallen onder het genre van de traditionele Duitse symfonieën van de 19de en 20ste eeuw. Zij kregen internationale erkenning.

De 10de werd voor de eerste keer opgevoerd op het Lucern Festival door het Birmingham Symphony Orchestra o.l.v. Sir Simon Rattle. Henze, beschikt inmiddels over een omvangrijk oeuvre, 10 symfonieën, een fors aantal orkestwerken met solist, een grote diversiteit aan kamermuziek en talrijke opera's. In het festival zijn composities uit alle fasen van zijn carrière te beluisteren, waarbij in het bijzonder de werken uit de laatste tien jaar een opmerkelijke schoonheid en vitaliteit laten horen.

Henze laat in zijn muziek duidelijk merken niet te willen vernieuwen om de vernieuwing. Hij bleef herkenbare menselijke gevoelens in zijn muziek centraal stellen, met een sterk maatschappelijke verbintenis. Dat hij niet heeft gekozen voor de intellectueel getinte vernieuwingsdrang heeft het succes van zijn werk nooit in de weg gestaan (veel hedendaagse componisten maakten die keuze wel). De neoromantische elementen van Henze's muziek en de grote lyrische kwaliteiten zijn geliefd bij de grote instituten in de muziekwereld. Symfonie orkesten, topdirigenten en operahuizen spelen graag zijn werk. Door de decennia heen werd zijn zinnelijke expressiviteit door het publiek steeds met enthousiasme ontvangen.

Hans Werner Henze op www.schott-musik.de, www.chesternovello.com, www.naxos.com en youtube

Extra :
"Die Musik selber muss sagen, wie es weitergeht" Ein Gespräch mit Hans Werner Henze über das Komponieren als lebensrettende Maßnahme, schöne Hemden und seine neue Oper "Gisela", Claus Spahn in Zeit, 24/09/2010
Hans Werner Henze interview, Ivan Hewett in The Telegraph, 7/01/2010
Hans Werner Henze: A matter of life and death, Tom Service in The Guardian, 14/12/2009

Sinds 1968 biedt Stichting Logos Vlaamse en internationale artiesten een podium voor hedendaagse muziek en geluidskunst. In het eigen atelier bouwen Logos-kunstenaars en gasten vernieuwende instrumenten en worden nieuwe technologieën ontwikkeld. Het huisorkest Mens & Machine herbergt meer dan 50 muziekautomaten en is uniek in de wereld.

Net als vele andere kunstorganisaties vernam Stichting Logos vrijdagavond dat zij vanaf 2013 uit de boot valt en het voortaan met een jaarlijkse dotatie van 0 euro moet rooien. Nochtans kreeg Logos tweemaal een positief advies, zowel voor de artistieke als de zakelijke werking.

Zaterdagnacht startte Logos een online petitie, gericht aan de minister van cultuur Joke Schauvliege. In minder dan 48 uur tekenden meer dan 500 mensen. Concertgangers uiten hun verontwaardiging. Talrijke muzikanten en componisten uit binnen- en buitenland benadrukken de rol die Logos speelde in de uitbouw van hun internationale carrière. Ook artistieke leiders en academici betuigen hun steun en beklemtonen de unieke positie die Logos inneemt.

Serge Verstockt (België): “Alles wat maar iets van betekenis is geweest voor de hedendaagse muziek is er gepasseerd.”

Charles Morrow (Verenigde Staten en Finland): “Reducing their funding hurts Belgium and the international community that has come to know Belgium via Logos dissemination of ideas-image and investment.”

Nico Couck (België): “Among many other wonderful things, the Logos Foundation is a great platform to help out young musicians present their work in the field of contemporary arts.”

Bob Gilmore (UK): “Withdrawing funding would be a terrible mistake and a blow to one of the most admirable cultural treasures in the country.”

Ge Huismans (Nederland): “Vlaanderen heeft ook nood aan meer experimentele klanken! En zeker aan organisaties die daarbij al decennia voorop lopen.”

Dr Federico Reuben (UK): “The logos foundation is an important international centre for music research and innovation. Cutting its funding would be detrimental to the international music research community.”

Marek Choloniewski (Polen): “Logos Foundation is one of the most important centers of modern art worldwide. It has to be supported in a most extend range.”

Stefan Prins (België): “Logos is een internationale aantrekkingspool, een ijkpunt, een van de weinige plekken waar niet gesubsidieerde/kleine/experimentele musici nog hun ei kunnen leggen in Vlaanderen, dat verder grotendeels gedomineerd wordt door enkele grote spelers die met het grootste deel van het subsidiebudget gaan lopen.”

Cathy van Eck (Zwitserland): “Niet alleen een werkplaats vol met experimenteermogelijkheden voor musici en componisten, maar ook een zeer rijk concertprogramma, dat onmisbaar is in Vlaanderen.”

Warren Burt (Australië): “By all means, they should be funded, and funded well, for the important work they are doing.”

Meer info : www.logosfoundation.org

slagRoom (een productie van Jeugd en Muziek) wint de YEAH! Young EARopean Award 2011 in de categorie 'Performance'. De jury van de European Music Competition koos slagRoom uit 170 Europese inzendingen. Dat werd zopas bekend gemaakt op het YEAH! Festival in Osnabrück. Het motto van de competitie, 'jonge mensen aanmoedigen en inspireren door klassieke muziek' heeft meer dan 250 organisaties, orkesten en ensembles uit Europa aangezet om hun projecten en ideeën in te zenden voor de YEAH! Award. Uiteindelijk bleven 15 projecten over: tien projecten in de categorie 'Performance' (concerten voor een jong publiek) en vijf projecten in de 'Process'-categorie (projecten waarin het jonge publiek zelf actief deelneemt). Van 13 tot 20 november werd Osnabrück het hart van de muziekeducatie, met als hoogtepunt de uitreiking van de YEAH! Young EARopean Award op 19 november in het Osnabrück Kasteel.

YEAH! Young EARopean Award is een initiatief van Stiftung Stahlwerk Georgsmarienhütte georganiseerd door Netzwerk Junge Ohren en ondersteund door de stad Osnabrück and Musikland Niedersachsen.

Het innovatieve concept van slagRoom (geïnspireerd op de kortfilm 'Music for 6 drummers and apartment') overweldigt kinderen en jongeren door de keuze van de muziek (klassieke hedendaagse composities) en verrast hen op een onverwacht moment: tijdens de les vallen vier percussionisten de klas binnen en musiceren/improviseren met enkel materiaal dat in de klas aanwezig is. Zo ervaren de leerlingen muziek op een onconventionele manier. Nadien spelen de vier muzikanten van Triatu + 1 een concert dat verder borduurt op de muzikale 'thema's' aangebracht tijdens de invallen.

Het project heeft een weldoordachte methodologische aanpak. Ten eerste, verschillende elementen van de invasies in de klaslokalen, de vertrouwde omgeving van de leerlingen, keren terug in het concert: alledaagse voorwerpen worden gebruikt als percussie-instrumenten (Crockarell, Cage), de muziek varieert van toegankelijke 'grooves'(Reich, Crockarell) tot abstracte, niet-regelmatige pulsmuziek (Cage).
Ten tweede, het concert is ingebed in een educatief proces / kader waarin esthetische, historische en sociale informatie en luisterstrategieën in de educatieve bijlage worden verbonden met de creatieve ontwikkeling van de leerlingen in de workshop. Ter voorbereiding van dit traject (educatieve bijlage, voorstelling en workshop) werkt een muziekanimator op voorhand met de leerkrachten om hen optimaal te betrekken in het traject.
Ten derde zijn er de uitstekende en jonge muzikanten van Triatu + 1 die een sterke betrokkenheid tonen door middel van hun communicatie naar de jonge luisteraars.
De avontuurlijke en open artistieke visie en onconventionele manier van presenteren van dit onbekend repertoire maakt slagRoom de ideale introductie in hedendaagse klassieke muziek.

Over slagRoom:
Vier percussionisten slaan zich een weg doorheen je school, ze laten niemand onberoerd en geven je de figuurlijke slag in je gezicht waardoor je even verlamd van verwondering - en ook wel bewondering - geen woord kan uitbrengen. Nog voor je goed en wel beseft wat je overkomt, zijn ze al weer weg. Later schudden de vier je nog eens door elkaar met brute aardse percussie en subtiele klankwolken, met experimentele klankkleuren en onverwachte mokerslagen (werk van Cage, Kagel, Reich en Crockarell).
Vier percussionisten laten even - heel even - de tijd stilstaan.
slagRoom is een productie van Jeugd en Muziek Vlaanderen.
Uitvoerders: Triatu + 1: Dimitri Dumon, Frank van Eycken, Björn Denys en Tom De Cock

Meer info : www.jeugdenmuziek.be en www.triatu.be

Bekijk alvast de trailer van slagRoom

Music Fund is opnieuw aan het werk is in Gaza. Op zaterdag 21 mei opende Music Fund een permanent herstelatelier voor muziekinstrumenten in de muziekschool van de Qattan Foundation.

En sinds vorige week geeft  Music Fund  opnieuw samen met techniekers/herstellers van muziekinstrumenten (Merlin Furnelle uit België, en Baptiste Argouarc'h uit Frankrijk) een initiatiecursus in hersteltechnieken voor muziekinstrumenten (gitaren/oeds en strijkinstrumenten) in de Gaza Music School, een initiatief van de partner van Music Fund in Gaza, de A.M. Qattan Foundation.  Het is al een 3de opleidingssessie sinds begin 2011, na gelijkaardige sessies in januari en in maart. Dankzij de Verenigde Naties (UNRWA) - die beslisten om het project in Gaza te sponsoren - kreeg Music Fund de mogelijkheid om de komende maanden deze opleiding in Gaza aan te bieden.  Music Fund wil dit project de komende jaren verder kunnen ontwikkelen.

www.musicfund.be
Volg Music Fund op facebook

Vandaag (dinsdag 29 maart) verdedigt de Vlaamse componist Paul Craenen (1972) zijn proefschrift "Gecomponeerde uitvoerder. Het musicerende lichaam vanuit compositorisch perspectief" aan de Universiteit van Leiden. Hij promoveert in het DocARTES-programma voor musici. Die moeten niet alleen een wetenschappelijk proefschrift afleveren, maar ook laten zien dat hun onderzoek hun uitvoeringspraktijk heeft veranderd. Craenen, die ook pianist is, voert als onderdeel van zijn promotie een compositie op pvc-buizen uit.

Paul Craenen onderzocht plaats en rol van het lichaam in de muziek. "Ik ben geïnteresseerd in wat aan het  klankresultaat voorafgaat." Wat is de status van de lichamelijke uitvoerder voor diegene die zich vandaag componist noemt en die dit uitvoerende lichaam, als fysieke voor-waarde tot klank, impliciet of expliciet, in zijn creatie betrekt. In de loop van de twintigste eeuw hebben diverse muziekhistorische en muziektechnologische evoluties ertoe geleid dat de verhouding lichaam-componist zich grondig gewijzigd heeft, in die zin dat het geen vanzelfsprekende verhouding meer is, dat ze geproblematiseerd en daardoor bewust geworden is. Craenens onderzoek ambieert theoretische en compositorische modellen uit te werken waarin van deze bewustwording rekenschap wordt gegeven.

Oud: het klankproduct staat voorop
De beweging van de percussionist naar het trommelvel, van de hand die de pianotoetsen streelt. Die choreografie, zelf een deel van de muzikale boodschap: wat kun je daar als componist mee? Klassieke componisten en choreografen willen die menselijke maat zo veel mogelijk uitschakelen, onzichtbaar maken. Het gaat hen om de zuivere klank die het instrument produceert, om de illusoire gewichtloosheid van de danser: de mens moet zichzelf daarbij juist zo veel mogelijk afwezig maken. Hij is een dienaar van de kunst, wiens inspanningen alleen bedoeld zijn om de toeschouwer met het eindresultaat ervan te betoveren.

Nieuw: het muzikaal proces staat centraal
Paul Craenen, die dinsdag 29 maart zijn proefschrift 'Gecomponeerde uitvoerder. Het musicerende lichaam vanuit compositorisch perspectief' verdedigt, voelt zich juist verwant met componisten die oog hebben voor het totale muzikale proces. Hij begon zijn onderzoek vanuit een fascinatie voor de muziek van de Duitse componist Helmut Lachenmann. Craenen: "Muziek waarin een perspectiefverandering optreedt. Daarbij is niet zozeer het klankresultaat op zich van belang, maar vooral ook de condities waaronder het ontstaat. De lichamelijke actie naar het instrument toe, de inspanning die geleverd wordt, de soorten technieken die worden toegepast. Die horen ook bij de muzikale boodschap." Craenen wil die 'totaalbenadering' compositorisch betekenis geven door niet alleen de schijnwerper te richten op het klinkende product, maar op het hele muzikale proces.

Dansende pvc-buizen
Het resultaat is een soort 'klinkende choreografie', zoals ook bij zijn uitvoering op maandag 28 maart met pvc-buizen het geval was. "Ik heb een soort installatie van pvc-buizen gebouwd die wordt gecombineerd met microfoons die gaan feedbacken. Dat geluid manipuleren we door de buizen ten opzichte van de microfoons en de luidsprekers te bewegen. We hebben een muzikale constructie gemaakt die een soort choreografie wordt: zowel wij als de buizen zijn in beweging." Daarbij speelt Craenen ook met de identiteiten van de uitvoerders: op het ene moment gedragen ze zich als musici, op een ander moment lijken ze technici, en dan weer dansers. "Het aftasten van die grensgebieden staat voorop in mijn artistieke praktijk."

Toeschouwers beïnvloeden geluid
Voor de (lichamen van de) toeschouwers voorziet hij in de toekomst ook een rol: "Ik heb weleens een installatie gebouwd waarbij de plek van de luisteraar invloed had op het geluid. Zo kan straks alles en iedereen participeren in het muzikale proces. Een oude droom, maar compositorisch gezien een formidabele uitdaging."

Een klinkende choreografie van pvc-buizen op www.leidenuniv.nl
Paul Craenen : www.matrix-new-music.be , users.telenet.be/paulcraenen en www.kwo.be

Elders op Oorgetuige :
A Search for Renoise : gedurfde experimenteerdrift en licht humoristische performance, 10/02/2008

Bekijk alvast dit fragment uit de performance 'Tubes' door Paul Craenen en Cathy Van Eck tijdens 'de donderdagen' op 14/02/2008 in deSingel, Antwerpen

Vanaf vandaag is er ook een mobiele versie van Oorgetuige online. Je kan de blog met je mobiele telefoon - als je smartphone het toelaat uiteraard - bekijken op dit adres: http://www.oorgetuige.be/apps/m.

Skynet Blogs heeft bovendien een top tien van blogs uit alle categorieën geselecteerd en vervolgens online geplaatst op de mobiele portaalsite http://m.skynet.be. Ook Oorgetuige werd opgenomen in dit lijstje.

Nieuwsbrief
Nog meer goed nieuws : sinds december verschijnt er wekelijks een nieuwsbrief van Oorgetuige. Scrijf je nu in op http://www.oorgetuige.be/ (linkerkolom, onder 'concerten deze week') en blijf steeds op de hoogte van het laatste nieuws.

Oorgetuige.be
En last but not least : vanaf midden februari krijgt Oorgetuige ook een eigen domeinnaam. Je vind je vertrouwde site dan op www.oorgetuige.be. Daarnaast blijft ook de url http://www.oorgetuige.be bestaan.